Mogelijkheden om te revalideren, games en virtual reality: de RevSim, een afkorting voor revalidatie simulatiestoel, heeft het allemaal, zo stellen de initiatiefnemers. “Het is veel leuker om te revalideren op een interactieve manier, spelenderwijs met een VR-bril op je neus.”
De RevSim is een gamestoel die gericht is op de revalidatie van chronisch zieke mensen. Het idee werd jaren geleden bedacht door Geert-Jos van der Maazen, werkzaam bij Fontys Paramedisch, profileringsteam Technologie in de Zorg, toen hij op het vliegveld van Lelystad was.
“George, een vriend van mij, is piloot en geeft les aan onervaren piloten met een door hemzelf gebouwde simulator met een joystick en VR-bril. Dat bracht me op ideeën. Het is een prachtige manier om iemand te leren vliegen: je stimuleert de mens met praktische oefeningen om een vaardigheid aan te leren.”
Goede vriend René Hiensch, werkzaam in de moleculaire biologie, was toen ook aanwezig. Net als George komt hij uit de vliegerswereld en weet hij hoe helpend simulatie kan zijn bij het trainen van toekomstige piloten.
“Als je een fixed wing vliegt, dus een vliegtuig met vaste vleugels, dan zijn er vaak niet zoveel problemen”, legt hij uit. “Dat is makkelijk, want het is stabiel. Maar helikoptervliegen is heel instabiel. Door met simulatie – en dus met software – te trainen, maak je het trainen van helikoptervliegen een stuk gemakkelijker. Ten eerste omdat je op een laag tempo kunt beginnen, je kunt de vliegsnelheid vertragen: iets wat je in een echte helikopter niet kunt doen. Ten tweede omdat je zo veel makkelijker zelfvertrouwen creëert bij een aspirantvlieger. Je neemt dus angsten weg en bouwt tegelijkertijd heel langzaam op tot een realistische helikoptervlucht.”
Simulatie in revalidatieproces
De zelfgebouwde vliegsimulator bracht Van der Maazen op ideeën. Hij vroeg zichzelf af of deze technologie ook niet in de medische wereld toegepast kon worden. Was het mogelijk om simulatie toe te passen bij het revalidatieproces van een patiënt? En dat kon. Van der Maazen vroeg subsidie aan voor het aanschaffen van een gamestoel, VR-bril en een complex computersysteem, en ging vervolgens samen met studenten en collega’s van Fontys aan de slag. Onder hen associate lector Fred Holtkamp, eveneens werkzaam bij het profileringsteam Technologie in de Zorg van Fontys Paramedisch.
Het resultaat werd de RevSim, met financiële ondersteuning van Fontys EdTech en het Centre of Expertise Health. Van der Maazen legt uit: “Als ik als fysiotherapeut tegen een chronische patiënt zeg dat hij zijn linkerarm honderd keer moet buigen en strekken, dan is hij er na de dertigste keer wel klaar mee. Het is veel leuker om te revalideren op een interactieve manier, spelenderwijs met een VR-bril op je neus. Het zorgt voor een totaalbeleving.”
'Het is veel leuker om te revalideren op een interactieve manier'
De simulatiestoel maakt bewegingen van links naar rechts en van voren naar achteren. De patiënt die erin zit - vaak met niet-aangeboren hersenletsel of herstellend van een beroerte - wordt met een VR-bril in een door Fontys-studenten ontworpen spel gezogen.
Dat werkt bijvoorbeeld zo: je zit in een roeibootje op een meer en krijgt te maken met golfslag. Door met je romp te bewegen, houd je het bootje in evenwicht. Maar ondertussen vliegen er ook vogels door het beeld heen die je kunt verslaan met een sabel. Het is de bedoeling dat je zoveel mogelijk vogels uit de lucht prikt. Hoe meer vogels je vangt, hoe meer punten je krijgt.
Een ander spel neemt de patiënt in drie levels mee op een reis door het menselijke lichaam. Bij het eerste level is het de bedoeling dat je plaque (slagaderverkalking of atherosclerose) van de bloedvaten verwijdert door met je armen schietbewegingen te maken. Het tweede level draait om het reinigen van de longen door ze met feromonen te besproeien: ook dat doe je door armen te bewegen. Het derde en laatste level heeft een soortgelijk doel en maakt net als de eerste twee levels ‘het lichaam schoon’.
Goede revalidatietool
Studenten van verschillende opleidingen, waaronder Werktuigbouwkunde, Fysiotherapie, ICT en Toegepaste Wiskunde, werken mee aan het project. De bedoeling is om er in de komende jaren meer studenten bij te betrekken en nog veel meer verschillende games te ontwikkelen. Al doende hoopt Van der Maazen genoeg materiaal te kunnen verzamelen om te bewijzen dat de stoel een goede revalidatietool in de zorg kan zijn.
“Het is misschien ambitieus, maar we hopen dat de stoel een functionele toepassing in de praktijk gaat worden. Dat zou ik prachtig vinden. Ik durf het niet met zekerheid te zeggen, maar volgens mij hebben we met deze uitvinding een wereldprimeur. We zijn er tot op heden in ieder geval niet in geslaagd om een vergelijkbare toepassing van een game simulatiestoel te vinden.”
Beginnende ambitie
Het begin van de ambitie om buiten de Fontys-deuren te treden en officieel de zorgmarkt op te gaan, is al gemaakt door een samenwerking aan te gaan met Nick van Thull. Hij leidt samen met zijn vader het in Lith gevestigde bedrijf ReFerox, gespecialiseerd in het bouwen van racesimulatoren voor vrijetijdsbesteding.
“Geert-Jos van der Maazen kwam naar ons toe met het idee om een simulator voor de revalidatiesector op de markt te brengen”, legt Van Thull uit. “Dat vond ik heel interessant, grotendeels omdat ik graag wat voor de maatschappij wil betekenen. Met het bouwen van racesimulatoren voor de entertainmentindustrie toveren we wel een lach op iemands gezicht, maar maatschappelijk gezien doet het natuurlijk niet zoveel.”
Maar met alleen idee ben je er nog lang niet. Want tussen een normale racesimulatiestoel - zoals Van Thull die al maakte - en een simulatiestoel die revalideren als doel heeft, zitten veel grote verschillen. Er zijn allerlei certificeringen nodig, je hebt te maken met een stukje veiligheid en de manier van trainen is compleet anders. Van der Maazen hierover: “Het grootste verschil zit hem in het niveau en de inzet van training. Bij een racesimulator ga je er letterlijk en figuurlijk vol gas tegenaan: een speler zet zich voor de volle honderd procent in. Maar dan heb je het over een gezond individu zonder klachten.”
Langzaam ophogen
Is er sprake van een revalidant die bijvoorbeeld een beroerte heeft gehad of lijdt aan een hersenbeschadiging? Dan train je niet op honderd maar op slechts één of zelfs maar een half procent. Door therapeutische oefeningen in de simulatiestoel in te bouwen, kun je dat percentage langzaam maar zeker ophogen, schetst Van der Maazen.
“De stoel beweegt, waardoor de revalidant letterlijk en figuurlijk uit de tent wordt gelokt om bewegingen te maken. We prikkelen ze multi-sensorisch. We schakelen de ogen, oren en beweging in om te kijken of en hoe we de patiënt beter kunnen laten bewegen en het revalidatieproces tegelijkertijd aantrekkelijker kunnen maken. Je bent niet langer bewust aan het trainen, zoals bij dertig dezelfde rek- en strekoefeningen met je arm, maar onbewust.”
Van Thull vult Van der Maazen aan: “En door daar een beetje competitie aan toe te voegen met verschillende spellen, haal je de patiënt uit de normale wereld. Hij is iets leuks aan het doen terwijl hij revalideert.”
Data toont resultaten
Groot bijkomend voordeel is dat je met geïntegreerde sensoren inzicht kunt krijgen op hoe een patiënt op de stoel beweegt. Je haalt data op waarmee je resultaten te zien krijgt die je bij huidige revalidatieoefeningen niet ziet. Die data zijn om meerdere redenen heel handig, stellen zowel Van der Maazen als associate lector Holtkamp. Ten eerste omdat je hiermee het revalidatieproces bij kunt houden en digitaliseren. Fouten die je vorige maand maakte, maak je nu niet meer. Of je maakt ze nog steeds, maar dan zie je waarom en hoe vaak.
“Daarnaast kan het hebben van de data ook noodzakelijk zijn om ziektekosten te kunnen declareren”, aldus Holtkamp. “Als je kunt aantonen dat het revalideren veel sneller gaat dankzij de RevSim, dan zal de verzekeraar sneller geneigd zijn om het traject te vergoeden.”
