De Nederlandse AI Fabriek (NLAIF) wordt vaak besproken in termen van infrastructuur. Compute, rekenkracht, datacenters, toegang, Europese samenwerking. Dat is allemaal belangrijk; zonder hoogwaardige infrastructuur kunnen we de volgende generatie AI niet ontwikkelen.
Maar als we de ‘fabriek’ alleen langs die technische lijn beoordelen, missen we de kern. De echte vraag is scherper: gaat de Nederlandse AI Fabriek ons helpen om de zorg duurzaam toegankelijk te houden? Dát is de lat die we moeten leggen.
De zorg staat voor een structurele opgave. De vraag naar zorg groeit, het aantal beschikbare professionals groeit niet mee, de complexiteit neemt toe en de druk op patiënten, mantelzorgers en professionals wordt groter. In dat licht is AI geen leuke innovatie erbij. AI moet ons ondersteunen om de zorg fundamenteel anders te organiseren.
Geen fabriek voor losse experimenten
Als de NLAIF over vijf jaar vooral een plek is geweest waar veel losse projecten hebben gedraaid, dan is dat onvoldoende. Dan hebben we misschien interessante modellen ontwikkeld, mooie papers geschreven en nuttige ervaringen opgedaan, maar de grote opgave in de zorg vraagt meer.
De NLAIF moet bijdragen aan concrete producten, diensten en toepassingen die de zorgpraktijk echt verder helpen. Denk aan modellen die zorgprofessionals ondersteunen bij informatieverwerking, systemen die patiënten sneller naar passende zorg helpen, toepassingen die administratieve lasten verminderen, of AI die helpt om zorgpaden beter te voorspellen en capaciteit slimmer te benutten.
Dat vraagt om een andere manier van denken. Niet beginnen bij de technologie, maar bij de zorgvraag. Welke problemen zijn zo groot en zo urgent dat ze om nationale bundeling vragen? Welke data zijn daarvoor nodig? Welke partijen moeten samenwerken? En hoe zorgen we dat de uitkomst niet blijft hangen in een demonstratie, maar daadwerkelijk landt in de praktijk?
In mijn coverstory in ICT&health beschrijf ik AI als onderdeel van een bredere zorgtransformatie. Diezelfde gedachte geldt voor de NLAIF. De fabriek is pas relevant als zij de brug slaat van infrastructuur naar implementatie, van modelontwikkeling naar toepassing, en van innovatie naar duurzame toegankelijkheid.
Verantwoord beschikbaar maken
Naast scherpe vraagarticulatie is databeschikbaarheid de tweede voorwaarde. Zonder goede data geen waardevolle AI. In de zorg is dat ingewikkeld, omdat het gaat om gevoelige gegevens, versnipperde systemen en terechte vragen over privacy, governance en vertrouwen. Tegelijkertijd zit juist daar een enorme maatschappelijke waarde.
Als we AI willen ontwikkelen die de Nederlandse zorg echt helpt, moeten we gezondheidsdata verantwoord beschikbaar kunnen maken voor innovatie. Niet vrijblijvend, niet incidenteel en niet afhankelijk van toevallige projectconstructies, maar georganiseerd, veilig en met duidelijke publieke waarden.
Daar ligt een van de grootste uitdagingen. De NLAIF kan modellen helpen ontwikkelen, maar als we de data niet organiseren, blijft de impact beperkt. Daarom moet de ontwikkeling van AI-infrastructuur hand in hand gaan met data-infrastructuur, juridische kaders, ethische afwegingen en vertrouwen bij patiënten en professionals.
Ecosysteem naar hoger plan
De NLAIF moet het hele Nederlandse AI-ecosysteem versnellen. Niet alleen de zorg, maar ook het bedrijfsleven daaromheen. Nederland heeft innovatieve startups, scale-ups, kennisinstellingen en zorgorganisaties. Maar te vaak vinden zij elkaar te laat, te versnipperd of onder projectdruk.
De NLAIF moet helpen om dit ecosysteem naar een hoger plan te tillen. Dat innovatieve bedrijven beter toegang krijgen tot relevante zorgvragen. Dat kennisinstellingen hun wetenschappelijke kracht beter verbinden aan praktijkproblemen. Dat zorgorganisaties niet alleen pilotlocatie zijn, maar mede-eigenaar van de vraagstelling en implementatie. En dat er producten ontstaan die ook buiten Nederland relevant zijn.
Dat is belangrijk. Zeker als Europa minder afhankelijk wil worden van grote technologiepartijen buiten Europa, moeten we zelf laten zien dat we hoogwaardige AI-producten kunnen ontwikkelen. Niet als kopie van wat elders gebeurt, maar vanuit onze eigen sterktes: goede zorg, sterke kennisinstellingen, publieke waarden, hoogwaardige data en een traditie van samenwerking.
Mkb en zorgpraktijk verbinden
Vooral het mkb verdient daarin aandacht. Veel bedrijven hebben de creativiteit, snelheid en technische expertise om waardevolle AI-toepassingen te ontwikkelen. Tegelijkertijd is de zorg voor hen moeilijk toegankelijk. Klinische validatie, regelgeving, datatoegang, inkoop, implementatie en vertrouwen vormen forse drempels.
De NLAIF kan hier een versneller zijn. Niet door bedrijven simpelweg rekenkracht te geven, maar door hen te verbinden aan de juiste zorgvragen, data, experts en validatieomgevingen. Als dat lukt, ontstaat een ecosysteem waarin bedrijven niet om de zorg heen innoveren, maar mét de zorg ontwikkelen.
Dat is uiteindelijk ook voor de zorg van belang. De grote uitdagingen rond toegankelijkheid en bemensbaarheid lossen we niet alleen op vanuit zorgorganisaties zelf. We hebben publieke en private innovatiekracht nodig, maar dan wel goed georganiseerd en gericht op de vragen die er echt toe doen.
De kracht van de verbinding
De NLAIF is geslaagd als er over vijf jaar zichtbare resultaten zijn. Niet alleen rapporten, pilots en infrastructuur, maar producten die zorgprocessen verbeteren, professionals ontlasten en patiënten sneller passende zorg bieden. De NLAIF is een succes als Nederland sterker is geworden in het ontwikkelen, valideren en toepassen van AI in de zorg. En als bedrijven, kennisinstellingen en zorgorganisaties elkaar structureel beter weten te vinden.
De coverstory met Bart Scheerder is te lezen in editie 3 van ICT&health, die rond 12 juni verschijnt.
