UZ Leuven heeft als eerste ziekenhuis ter wereld een nieuwe generatie PET-scanner in gebruik genomen die hersenstructuren en ziekteprocessen met een ongekende nauwkeurigheid zichtbaar maakt. De zogenoemde NeuroExplorer PET-scanner biedt een resolutie die tot twintig keer hoger ligt dan die van conventionele PET-systemen. Hierdoor kunnen artsen en onderzoekers biologische veranderingen in de hersenen detecteren in een stadium waarin patiënten vaak nog geen symptomen ervaren.
De technologie wordt gezien als een belangrijke stap vooruit voor zowel de diagnostiek als het onderzoek naar neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson, ALS en dementie.
Onzichtbare hersenprocessen
PET-scanners maken gebruik van licht radioactieve tracers om biologische processen in het lichaam in beeld te brengen. De nieuwe NeuroExplorer gaat daarbij aanzienlijk verder dan bestaande systemen. Dankzij de veel hogere resolutie kunnen artsen voor het eerst zeer kleine hersenkernen en complexe netwerken diep in de hersenen nauwkeurig bestuderen bij levende patiënten. Tot nu toe waren dergelijke structuren vaak alleen na overlijden gedetailleerd te onderzoeken.
Volgens professor Koen Van Laere, diensthoofd Nucleaire Geneeskunde van UZ Leuven en voorzitter van het departement Beeldvorming en Pathologie van KU Leuven, is het verschil vergelijkbaar met het dragen van een bril na jarenlang slecht zicht. “Plotseling worden details zichtbaar die voorheen verborgen bleven. We kunnen nu afwijkingen detecteren in kleine hersenkernen en in de hersenstam, iets wat met bestaande beeldvormingstechnieken niet mogelijk was.” De technologie maakt het bovendien mogelijk om niet alleen de hersenen, maar ook het ruggenmerg met grote precisie te onderzoeken.
Vroege diagnose
Een van de belangrijkste voordelen van de scanner is het vermogen om nieuwe biomarkers te identificeren. Dit zijn meetbare biologische kenmerken die al vroeg in het ziekteproces kunnen wijzen op een aandoening. Bij neurodegeneratieve ziekten zoals Alzheimer, Parkinson en ALS ontstaan veranderingen in de hersenen vaak jaren voordat de eerste klinische symptomen zichtbaar worden. Door deze processen eerder te detecteren, ontstaat de mogelijkheid om sneller een diagnose te stellen en patiënten eerder te begeleiden of behandelen.
Daarnaast kunnen onderzoekers beter begrijpen hoe ziekten zich ontwikkelen en welke hersengebieden als eerste worden aangetast. Dat is van groot belang voor de ontwikkeling van toekomstige diagnostische strategieën en preventieve behandelingen.
Geneesmiddelenonderzoek versnellen
De NeuroExplorer biedt niet alleen voordelen voor diagnostiek, maar ook voor de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Met de scanner kunnen onderzoekers in detail volgen hoe geneesmiddelen zich in de hersenen verspreiden en of zij daadwerkelijk hun beoogde doelwit bereiken.
Deze informatie kan helpen om experimentele behandelingen sneller te evalueren en klinische studies efficiënter op te zetten. Met name bij aandoeningen waarvoor nog geen effectieve behandeling beschikbaar is, kan dit de ontwikkeling van nieuwe medicijnen versnellen. Ook voor neurochirurgische toepassingen lijken de eerste resultaten veelbelovend. De hogere beeldkwaliteit levert aanvullende diagnostische informatie op die kan bijdragen aan een betere voorbereiding van complexe ingrepen.
Hoewel enkele internationale onderzoekscentra inmiddels eveneens beschikken over de technologie, is UZ Leuven het eerste ziekenhuis dat de NeuroExplorer daadwerkelijk inzet bij patiëntenzorg. De scanner wordt momenteel geëvalueerd in een klinische vergelijkende studie waarbij patiënten met uiteenlopende aandoeningen worden onderzocht, waaronder dementie, bewegingsstoornissen, hypofysetumoren, hoofd-halskanker, vaatwandontstekingen en aandoeningen van de bijschildklieren. De eerste ervaringen wijzen erop dat de hogere resolutie aanvullende diagnostische inzichten oplevert ten opzichte van bestaande PET-scanners.
Toepassingen in de psychiatrie
Naast neurologische aandoeningen verkennen onderzoekers ook toepassingen binnen de psychiatrie. Zo kan de scanner helpen bij het bestuderen van hersenkernen die betrokken zijn bij informatieverwerking, motivatie, stemming en slaap. Onderzoekers verwachten dat de technologie nieuwe inzichten kan bieden in aandoeningen zoals schizofrenie en andere psychiatrische stoornissen. Tegelijkertijd wordt onderzoek gedaan bij grote groepen gezonde vrijwilligers om beter te begrijpen welke variaties normaal zijn en welke wijzen op ziekte.
De NeuroExplorer werd ontwikkeld door United Imaging Healthcare. Dankzij de samenwerking tussen het Leuven Brain Institute en UZ Leuven behoort Vlaanderen inmiddels tot de internationale koplopers op het gebied van geavanceerde hersenbeeldvorming. Inmiddels lopen meer dan dertig nationale en internationale onderzoeksprojecten met de nieuwe scanner, waarmee de technologie haar potentieel voor zowel onderzoek als patiëntenzorg verder moet bewijzen.
