Een internationaal team van onderzoekers van het Regenstrief Institute, de Indiana University School of Medicine, het Eskenazi Health Center, de University of Miami en Lamar University heeft een baanbrekende digitale methode ontwikkeld die Alzheimer en andere vormen van dementie vroegtijdig kan opsporen, zonder dat dit extra tijd kost van artsen of zorgmedewerkers.
De nieuwe aanpak combineert twee digitale instrumenten: de Quick Dementia Rating System (QDRS), een korte, door de patiënt zelf in te vullen vragenlijst, en een AI-gestuurde digitale marker die met behulp van natuurlijke taalverwerking gegevens analyseert uit het elektronisch patiëntendossier (EPD). Deze slimme algoritmes herkennen patronen in medische data, zoals geheugenproblemen, cardiovasculaire klachten of cognitieve veranderingen die kunnen wijzen op beginnende dementie.
Volledig digitaal
Het bijzondere aan deze methode is dat ze volledig digitaal werkt, zonder extra handelingen van de arts. “Onze duale aanpak vraagt geen enkele extra tijd van de zorgverlener en brengt geen licentiekosten met zich mee,” zegt onderzoeksleider Dr. Malaz Boustani, hoofdonderzoeker bij het Regenstrief Institute.
“Het systeem is open source en kan eenvoudig worden geïntegreerd in elk bestaand EPD, vergelijkbaar met het installeren van een app.” De resultaten van deze studie zijn onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA Network Open.
Succesvolle klinische studie
De AI-oplossing werd getest in een real-world klinische studie bij meer dan 5.000 patiënten van negen eerstelijnsgezondheidscentra in de Amerikaanse stad Indianapolis. De uitkomsten zijn indrukwekkend. Vergeleken met de standaardzorg leidde de nieuwe methode leidde tot een 31 procent hogere detectiegraad van Alzheimer en verwante vormen van dementie. Daarnaast nam het aantal vervolgonderzoeken, zoals neuro-imaging, cognitieve testen en specialistische verwijzingen, toe met 41 procent.
Belangrijk is dat deze verbeteringen werden gerealiseerd zonder dat artsen extra tijd hoefden te investeren, iets wat in de praktijk vaak een groot obstakel vormt voor vroege dementiediagnostiek.
De technologie is ontworpen om breed toepasbaar te zijn, ook in zorginstellingen met beperkte middelen. “Elk ziekenhuis met een elektronisch patiëntendossier en een klein IT-team kan deze tool implementeren,” aldus Boustani. “De implementatiekosten zijn minimaal, en het systeem werkt automatisch op de achtergrond.”
Betere toegankelijkheid
De combinatie van de QDRS en de AI-analyse biedt volgens de onderzoekers niet alleen voordelen op het gebied van efficiëntie, maar ook van toegankelijkheid en gelijkheid in de zorg. “Door de technologie direct in het EPD te integreren, bereiken we ook patiënten die anders onder de radar zouden blijven,” zegt Dr. Zina Ben Miled, medeontwikkelaar van de digitale marker en hoogleraar aan Lamar University.
De Quick Dementia Rating System werd oorspronkelijk ontwikkeld door Dr. James E. Galvin van de University of Miami om patiënten en hun families actief te betrekken bij het signaleren van cognitieve veranderingen. “De QDRS maakt het eenvoudig om zelf veranderingen te rapporteren,” legt Galvin uit. “In combinatie met digitale hulpmiddelen zoals de Regenstrief-marker kunnen we vroegdetectie op grote schaal en tegen lage kosten realiseren.”
Impact van AI
Deze innovatieve methode laat zien hoe AI en patiëntgerapporteerde data kunnen worden geïntegreerd in de dagelijkse praktijk van de eerstelijnszorg. Door gebruik te maken van bestaande digitale infrastructuren wordt de drempel voor implementatie aanzienlijk verlaagd.
“Dit is een van de meest schaalbare strategieën voor vroege dementiedetectie die we kennen,” benadrukt Boustani. “Waar andere methoden tijd en geld kosten, biedt deze aanpak een geautomatiseerde, kosteloze oplossing die de werkdruk van zorgprofessionals vermindert én de kans op tijdige behandeling vergroot.”
De onderzoekers hopen dat deze technologie op korte termijn wereldwijd kan worden toegepast, met als doel om dementie eerder te herkennen, ongelijkheid in zorg te verkleinen en ouderen langer zelfstandig en gezond te laten leven. “We brengen de kracht van AI en data-analyse rechtstreeks naar de spreekkamer, veilig, betaalbaar en op schaal,” besluit Boustani.
AI en dementie diagnostiek
Eerder dit jaar ontwikkelden onderzoekers van de Mayo Clinic een geavanceerde AI-tool die de diagnose van dementie sneller en nauwkeuriger maakt. De toepassing, StateViewer, kan met één standaard FDG-PET-hersenscan negen verschillende vormen van dementie onderscheiden. Uit een studie, gepubliceerd in Neurology, blijkt dat de AI in 88 procent van de gevallen de juiste diagnose stelt. Dit is bijna tweemaal zo snel en tot driemaal nauwkeuriger dan traditionele methoden.
De tool is getraind op ruim 3.600 hersenscans van zowel patiënten als gezonde proefpersonen. Door hersenactiviteit te vergelijken met een uitgebreide referentiedatabase, herkent StateViewer subtiele afwijkingen die wijzen op specifieke vormen van dementie. Met intuïtieve, kleurgecodeerde visualisaties maakt de tool complexe analyses toegankelijk voor zorgverleners, ook buiten specialistische centra.
