Zorgorganisaties willen meer grip op hun data en minder afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven. Maar volgens Bas van Gils en Victor van Reijswoud dreigt de discussie over digitale autonomie te stranden zolang bestuurders en ICT’ers fundamenteel anders naar data kijken. ‘Soevereiniteit’ draait volgens hen niet alleen om systemen vervangen, maar vooral om investeren in datamanagement – juist op een moment dat de druk op snelle resultaten groot is.
De discussie over digitale autonomie en datasoevereiniteit speelt inmiddels in vrijwel iedere bestuurskamer in de zorg. Tegelijkertijd groeit ook de spanning tussen bestuurders en ICT-afdelingen. Waar bestuurders tempo willen maken richting minder afhankelijkheid van grote technologiebedrijven, wijzen ICT’ers juist op de kwetsbaarheid van het onderliggende fundament.
De auteurs schrijven in de aankomende derde editie van ICT&health dat de kloof zijn oorzaak heeft in een fundamenteel verschil in perspectief. Bestuurders zoeken informatie voor beleid, strategie en verantwoording. ICT’ers kijken eerst naar de kwaliteit, beschikbaarheid en veiligheid van de data waaruit die informatie moet voortkomen. Zonder goed datamanagement blijft datasoevereiniteit volgens hen vooral een bestuurlijke ambitie.
Lastig dilemma
Die spanning wordt versterkt doordat investeringen in datamanagement vaak weinig zichtbaar resultaat opleveren. Nieuwe functionaliteit of innovatie is direct merkbaar voor gebruikers, maar investeren in veilige opslag, datakwaliteit of controle over infrastructuur vooral niet – totdat het misgaat. Juist daardoor ontstaat volgens de auteurs een lastig dilemma in tijden van financiële druk en hoge verwachtingen rondom digitalisering en AI.
Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van digitale zorgprocessen snel. Organisaties verwerken steeds grotere hoeveelheden ongestructureerde data, zoals scans en medische beelden, terwijl de vraag naar dashboards, analyses en AI-toepassingen blijft toenemen. Dat vraagt om meer dan alleen nieuwe technologie. Het vereist ook duidelijke keuzes over waar data worden opgeslagen, wie toegang heeft en welke risico’s acceptabel zijn.
Papieren ambitie dreigt
Volgens de auteurs moeten bestuurders digitale autonomie daarom niet uitsluitend als een technisch vraagstuk benaderen. Datamanagement, governance en cultuurverandering horen nadrukkelijk thuis in dezelfde discussie. Zonder die basis dreigt soevereiniteit een papieren ambitie te blijven, terwijl de afhankelijkheid van externe leveranciers ondertussen verder groeit.
Het hele artikel van Bas van Gils en Victor van Reijswoud is te lezen in ICT&health editie 3, 2026, die op 12 juni verschijnt.
