De Nederlandse zorg staat voor een ongemakkelijke waarheid. De vraag naar zorg groeit sneller dan het aanbod van professionals. We worden ouder, chronische aandoeningen nemen toe en mensen worden eerder in hun leven gediagnosticeerd. Tegelijkertijd groeit het aantal artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners niet in hetzelfde tempo mee. Dat gat is geen tijdelijk probleem dat met wat extra geld, een nieuwe campagne of een paar efficiëntieslagen verdwijnt. Het is een structurele werkelijkheid.
Daarom moeten we eerlijker worden over zelfmanagement. Niet als modieus beleidswoord. Niet als bezuinigingsinstrument. En zeker niet als verkapte boodschap aan burgers dat zij het voortaan zelf maar moeten uitzoeken. Zelfmanagement is onvermijdelijk, maar kan alleen verantwoord groeien als burgers én professionals daarvoor goed worden gefaciliteerd.
Precies daar ligt volgens CarePoint de kern van de digitale zorgopgave.
Voorbij de hype
Wie kijkt naar de ontwikkeling van AI in de zorg ziet hetzelfde patroon. De hype rond generatieve AI is inmiddels voorbij het eerste enthousiasme. De vraag is niet langer: “moeten we iets met AI?” De vraag is: “welke waarde levert het op, voor wie, en onder welke voorwaarden?” De eerste ervaringen leren dat technologie niet automatisch verlichting brengt. Een AI-gegenereerd conceptantwoord op een patiëntvraag kan administratieve tijd besparen, maar kan ook afstandelijk voelen als de patiënt merkt dat de vertrouwde arts ineens via een algoritmisch tussenstation antwoordt. De les is duidelijk: technologie moet niet vóór professionals worden bedacht, maar mét hen en vanuit hun dagelijkse praktijk.
Dat geldt ook voor de burger. Als we willen dat mensen meer verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid, moeten we hen niet overladen met losse portalen, apps, meetwaarden en adviezen. Dan creëren we digitale drukte in plaats van digitale ondersteuning. Wat nodig is, is een samenhangende infrastructuur waarin gegevens, communicatie, metingen, context en regie bij elkaar komen.
Patients Know Best
Een platform als Patients Know Best, met inmiddels 6.5 miljoen gebruikers in 10 landen, laat zien welke richting dat op kan gaan. PKB is niet zomaar een digitaal dossier. Het is een regionaal zorgcommunicatie platform waardoor de burger - al of niet samen met zijn directe sociale omgeving - zelf data beheert en bepaalt welke zorgverleners en mantelzorgers toegang krijgen. Dat is wezenlijk anders dan het klassieke EPD, dat primair vanuit de systeemwereld is gebouwd: registratie, verslaglegging, verantwoording, facturatie en interne processen. Die functies blijven nodig. PKB is geen vervanger van het EPD of een HIS, maar deze zijn niet hetzelfde als regie voor de patiënt.
De patiënt is de enige constante factor in een versnipperd zorglandschap. Hij of zij beweegt tussen huisarts, ziekenhuis, apotheek, wijkverpleging, mantelzorg, sociaal domein, bedrijfsarts en soms ook commerciële aanbieders. Juist daarom is een persoonlijk platform logisch als verbindend punt. Niet omdat alle zorg daar geleverd moet worden, maar omdat de samenhang daar zichtbaar kan worden.
Daarmee raakt PKB aan een veel grotere beweging: de demedicalisering van zorg en gezondheid. Iemand met diabetes, hartfalen of COPD ziet maar een fractie van het jaar een zorgprofessional. De rest van de tijd leeft hij of zij thuis, met familie, buren, mantelzorgers, werk, onzekerheden, leefstijlkeuzes en meetwaarden. Dat is geen romantisch beeld van de “zelfredzame burger”, maar de realiteit van chronische zorg. De vraag is dus niet óf burgers meer zelf gaan doen. De vraag is of we hen daarbij alleen laten, of dat we hen verbinden met hun professionele netwerk. Dat is de grote uitdaging voor RSO’s.
Alleen als de data klopt
AI kan daarin veel betekenen. Denk aan spraakgestuurde verslaglegging, automatische samenvattingen, betere triage, signalering van afwijkende trends en ondersteuning bij administratieve taken. Als een internist een groot deel van zijn tijd kwijt is aan administratie en slechts een beperkt deel aan direct patiëntcontact, dan is er iets fundamenteel scheefgegroeid. Technologie moet helpen om de menselijke tijd terug te brengen naar waar die het meest waardevol is: het gesprek, de duiding, de gezamenlijke besluitvorming.
Maar AI kan dat alleen als de data klopt, beschikbaar is en betekenis heeft. Veel medische data is nooit gemaakt met AI in gedachten. Afkortingen en meetmethoden kunnen meerdere betekenissen hebben. Dossiers zijn onvolledig, ongestructureerd of contextafhankelijk. Data zit opgesloten in instellingen, systemen en juridische onzekerheden. Wie AI wil inzetten zonder eerst na te denken over datakwaliteit, governance en gegevensregie, bouwt op drijfzand.
Daarom moeten we voorkomen dat zelfmanagement zich buiten de zorg om ontwikkelt. Als burgers met gezondheidsvragen massaal naar generieke AI-platforms gaan, ontstaat een nieuwe vorm van afhankelijkheid. Niet de huisarts, specialist of verpleegkundige coördineert dan de zorg, maar een (Amerikaans) technologiebedrijf met ondoorzichtige belangen en verdienmodellen. Dat is niet alleen een privacyvraagstuk, maar ook een vraagstuk van publieke regie, vertrouwen en digitale soevereiniteit.
Veilige digitale infrastructuur
De oplossing ligt niet in het tegenhouden van technologie. Dat zou kansloos en onverstandig zijn. De oplossing ligt in het organiseren van veilige, begrijpelijke en schaalbare digitale infrastructuur waarin burger en professional ieder hun rol kunnen nemen. Zelfmanagement vraagt namelijk niet minder samenwerking, maar juist méér samenwerking. De burger, familie, mantelzorgers, gemeenschap en professionals moeten rond dezelfde informatie kunnen werken, ieder vanuit een passende verantwoordelijkheid.
Voor CarePoint is dat de strategische betekenis van platforms als PKB. Zij maken zelfmanagement niet alleen mogelijk, maar beheersbaar. Ze geven de burger regie zonder de professional buitenspel te zetten. Ze maken thuismetingen en trends zichtbaar zonder dat deze verdwijnen in losse apps. Ze verbinden medische gegevens met persoonlijke context. En ze bieden een alternatief voor een toekomst waarin commerciële AI-platforms de toegangspoort tot zorgadvies worden.
De zorg van morgen vraagt niet om nóg een portaal, nóg een app of nóg een pilot. Zij vraagt om digitale samenhang. Om systemen die professionals ontlasten in plaats van extra werk geven. Om burgers die hun gegevens kunnen gebruiken zonder erin te verdwalen. Om regionale samenwerking waarin data niet wordt afgeschermd, maar veilig en doelgericht wordt gedeeld.
Het gat tussen vraag en aanbod in de zorg zal de komende jaren groter worden. Dat is de realiteit. Maar hoe we daarop reageren, is nog wel degelijk een keuze. We kunnen zelfmanagement laten ontstaan als noodgreep, versnipperd en ongelijk verdeeld. Of we kunnen het professioneel organiseren – bij voorkeur in de regio - met platforms die vertrouwen, regie en samenwerking ondersteunen. Bij uitstek de uitdaging voor RSO’s.
De toekomst van zorg is niet digitaal óf menselijk. Zij wordt digitaal zodat zij menselijk kan blijven.
Innovation partner
