EHDS: wat kunnen zorgorganisaties nu al doen?

De Europese regels voor gezondheidsgegevens zoals vormgegeven in de EHDS krijgen de komende jaren stapsgewijs praktische gevolgen. Voor zorgorganisaties is nú het moment om te onderzoeken wat moet veranderen aan hun gegevensbeheer, werkprocessen en systemen. Esther Peelen beschrijft in ICT&health 5, 2026 hoe de EHDS wordt vertaald naar de Nederlandse praktijk en waar organisaties zelf al kunnen beginnen met die vertaling naar hun processen.

De European Health Data Space (EHDS) moet gezondheidsgegevens veilig en gestandaardiseerd beschikbaar maken binnen de EU, met meer zeggenschap voor burgers. De verordening omvat drie pijlers: gegevensgebruik voor individuele zorg, hergebruik voor onder meer onderzoek en beleid, en Europese eisen aan EPD-systemen.

Verplichtingen in fases

De EHDS trad op 26 maart 2025 in werking. Vanaf maart 2027 gelden onder meer bepalingen over de bestuurlijke inrichting; dan moeten ook belangrijke Europese uitvoeringsregels gereed zijn. Vanaf maart 2029 wordt grensoverschrijdende uitwisseling van patiëntsamenvattingen, elektronische recepten en verstrekkingen verplicht en gaan de regels voor secundair gebruik voor de meeste gegevenscategorieën gelden. In maart 2031 volgen onder meer medische beelden, testuitslagen en ontslagverslagen, evenals de resterende categorieën voor secundair gebruik.

Nederland verbindt de uitvoering met de Wegiz, de Nationale Visie en Strategie op het gezondheidsinformatiestelsel (NVS) en bestaande afspraken en standaarden voor gegevensuitwisseling. Onder regie van VWS helpt Nictiz Europese afspraken te vertalen naar de Nederlandse praktijk. Daarbij wordt onderzocht welke bestaande afspraken aansluiten en welke aanpassing of uitbreiding vragen.

Gevolgen voor de eigen organisatie

Voor zorgorganisaties betekent de EHDS veel meer dan wat technische aanpassingen. Ook de manier waarop medewerkers informatie vastleggen, beheren, beschikbaar stellen en raadplegen verandert. Europese eisen aan veilige toegang, identificatie en uitwisselbaarheid gaan samen met uitgebreidere mogelijkheden voor burgers om hun gegevens in te zien en daarover regie te voeren.

Dat vraagt om samenhang tussen beleid, werkprocessen en ICT. Een EPD dat technisch gegevens kan uitwisselen, maakt een organisatie nog niet vanzelf klaar voor alle veranderingen. Ook moet duidelijk zijn wie toegang krijgt, hoe toegang wordt vastgelegd en hoe patiënten hun rechten kunnen uitoefenen.

Eerst inzicht, dan concrete stappen

Een eerste stap is volgens Nictiz daarom het verkennen welke onderdelen van de EHDS de eigen organisatie raken. Breng in kaart welke relevante gegevens en systemen aanwezig zijn, hoe informatie wordt gedeeld en waar mogelijke knelpunten zitten. Gebruik dat inzicht om het gesprek met de EPD-leverancier en brancheorganisatie concreet te maken: welke aanpassingen worden voorzien en hoe sluiten die aan op lopende ontwikkelingen?

Volg daarnaast de verdere uitwerking via Nictiz, het Kennisplatform Digitale uitwisseling in de zorg en de EHDS-community van VWS. Consultaties bieden gelegenheid om praktijkervaringen in te brengen en knelpunten vroeg te signaleren.

Lees het volledige artikel in ICT&health 5, 2026 en in ons online magazine.