VR krijgt vaste plek in opleidingen Catharina Ziekenhuis

Het Catharina Ziekenhuis zet virtual reality (VR) steeds vaker in om zorgprofessionals te trainen in medische handelingen en complexe praktijksituaties. Wat begon als een pilot, is inmiddels uitgegroeid tot een regelmatig gebruikt leermiddel binnen het ziekenhuis. Met vijftien VR-brillen en een groeiend aantal oefenscenario's kunnen medewerkers zelfstandig en op de werkplek trainen. De aanpak past binnen een bredere ontwikkeling waarin ziekenhuizen digitale simulaties inzetten als aanvulling op traditionele opleidingsmethoden.

De toenemende zorgvraag en de beperkte beschikbaarheid van personeel stellen ziekenhuizen voor de uitdaging om medewerkers voldoende mogelijkheden voor scholing en bijscholing te bieden. Daarbij moet het onderwijs worden ingepast in de dagelijkse patiëntenzorg. Het Catharina Ziekenhuis onderzoekt daarom hoe digitale leermiddelen kunnen bijdragen aan de opleiding en het onderhouden van vaardigheden van zorgprofessionals.

Volgens Luuk Smeulders, adviseur digitale leermiddelen, ligt de meerwaarde van VR vooral in de mogelijkheid om realistische situaties na te bootsen die in de praktijk moeilijk te organiseren zijn. Bovendien kunnen medewerkers op een zelfgekozen moment oefenen. "Het is nadrukkelijk een aanvulling op andere leermiddelen binnen het ziekenhuis. Het grootste voordeel is de realistische leeromgeving", aldus Smeulders.

Veilig oefenen met virtuele patiënten

Binnen het ziekenhuis wordt VR onder meer ingezet voor trainingen op de intensive care. Een voorbeeld is een scenario voor het afnemen van arterieel bloed uit de lies. IC-verpleegkundigen Lisanne van den Heuvel en Sanne Roijakkers ontwikkelden hiervoor de inhoudelijke opzet, waarbij Smeulders de technische realisatie ondersteunde.

Van den Heuvel benadrukt dat medewerkers in een virtuele omgeving kunnen oefenen zonder dat patiënten risico lopen. Ook kunnen zij fouten maken en daarvan leren, zonder dat collega's voortdurend meekijken. Volgens haar kan VR daarnaast helpen bij het onderhouden van professionele vaardigheden. Bij bepaalde oefeningen is daarbij niet altijd een trainer nodig. Dat betekent overigens niet dat iedere vaardigheid uitsluitend met VR kan worden aangeleerd of beoordeeld.

De toepassingen worden grotendeels binnen het ziekenhuis ontwikkeld. Zorgprofessionals leveren de inhoudelijke scenario's aan, waarna scènes met een eigen 360-gradencamera worden opgenomen. Met software van Warp VR worden de beelden vervolgens omgezet in interactieve trainingen. Deze werkwijze maakt het mogelijk om de inhoud af te stemmen op de dagelijkse praktijk en de procedures van het ziekenhuis. De ontwikkeling vraagt volgens Smeulders wel om zorgvuldige planning en een aanzienlijke tijdsinvestering.

Groeiende inzet en samenwerking

Het Catharina Ziekenhuis beschikt inmiddels over vijftien VR-brillen. Volgens Smeulders zijn de beschikbare trainingen tot nu toe 600 tot 700 keer gestart. Dat aantal betreft het gebruik van de toepassingen en zegt niet hoeveel afzonderlijke medewerkers ermee hebben geoefend. VR wordt onder meer gebruikt tijdens teamdagen. Daarnaast kunnen afdelingen een VR-bril voor een langere periode lenen, zodat medewerkers op momenten die passen binnen hun werkzaamheden zelfstandig kunnen trainen.

Het ziekenhuis werkt ook samen met andere organisaties. Met Máxima MC is een scenario voor klinisch redeneren ontwikkeld. Daarnaast zijn er contacten met onderwijsinstellingen, waaronder Fontys, en is het Catharina Ziekenhuis betrokken bij de ontwikkeling van een operatiekamerscenario door DutchVR.

Het uitwisselen van trainingen tussen ziekenhuizen kent volgens Smeulders nog praktische uitdagingen, omdat medische protocollen en werkwijzen per instelling kunnen verschillen. Een landelijke bibliotheek met gedeelde VR-scenario's is daarom vooralsnog een ambitie.

Simulatieonderwijs breder in ontwikkeling

De inzet van VR in het Catharina Ziekenhuis staat niet op zichzelf. Ook andere zorginstellingen investeren in simulatieonderwijs om medewerkers en studenten te laten oefenen met medische handelingen en complexe zorgsituaties. Zo opende het Franciscus een simulatiecentrum voor opleidingen en trainingen. Daarnaast krijgt virtual reality binnen het medisch onderwijs aandacht als digitale aanvulling op bestaande onderwijsvormen.

De verschillende initiatieven illustreren dat simulatieonderwijs zowel met fysieke oefenomgevingen als met digitale technologie kan worden vormgegeven. De gekozen methode hangt onder meer samen met de vaardigheden en situaties die worden getraind.

Voor het Catharina Ziekenhuis is VR inmiddels een vast onderdeel van het beschikbare opleidingsaanbod. De ervaringen van betrokken medewerkers zijn positief, maar uit de genoemde gebruikscijfers kan niet worden afgeleid of VR leidt tot betere leerresultaten, minder opleidingstijd of lagere kosten. Daarvoor zijn afzonderlijke evaluaties nodig. De huidige toepassing laat vooral zien hoe het ziekenhuis digitale simulaties organiseert en integreert in het leren op de werkplek.