De uitdrukking ‘de ogen zijn de spiegel van de ziel’ krijgt een nieuwe, medische betekenis. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het netvlies niet alleen informatie bevat over het zicht, maar ook over de biologische veroudering van het lichaam. Daarmee kan het mogelijk inzicht geven in het risico op aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten.
Een onderzoeksteam onder leiding van Toru Nakazawa van de Tohoku University Graduate School of Medicine ontwikkelde een AI-model dat op basis van één netvliesfoto de zogenoemde ‘retinale leeftijd’ kan schatten. De resultaten van deze studie zijn gepubliceerd in Communications Medicine en wijzen op een veelbelovende rol voor kunstmatige intelligentie in vroege screening.
AI-model voorspelt leeftijd
Het AI-model is getraind op ruim 50.000 netvliesfoto’s van gezonde volwassenen en gevalideerd met nog eens meer dan 7.000 beelden. Op basis van zichtbare kenmerken in het netvlies, zoals bloedvaten en weefselstructuren, berekent het systeem de biologische leeftijd van het oog.
De nauwkeurigheid is opvallend: de geschatte leeftijd wijkt gemiddeld slechts drie jaar af van de werkelijke leeftijd. Tijdens de ontwikkeling werd ook de bloedsuikerwaarde (HbA1c) meegenomen om leeftijdsgerelateerde patronen beter te herkennen. In de praktijk is echter geen bloedtest nodig; een eenvoudige netvliesfoto volstaat.
Volgens de onderzoekers kan deze technologie vrijwel naadloos worden geïntegreerd in bestaande zorgprocessen. Netvliesfoto’s worden immers al routinematig gemaakt bij oogonderzoeken en algemene gezondheidschecks.
‘Retinal age gap’
Een belangrijk concept in het onderzoek is de zogenoemde ‘retinal age gap’: het verschil tussen de door AI geschatte retinale leeftijd en de werkelijke kalenderleeftijd. Bij sommige patiënten bleek deze kloof aanzienlijk groter.
Na correctie voor leeftijd en geslacht zagen de onderzoekers dat mensen met aandoeningen zoals diabetes, hartziekten of een eerdere beroerte vaker een ‘ouder’ netvlies hadden dan verwacht. Dit wijst erop dat versnelde veroudering van het netvlies mogelijk samenhangt met bredere gezondheidsproblemen.
Hoewel de studie vooral correlaties aantoont en geen directe oorzaak-gevolgrelatie bewijst, biedt dit inzicht een belangrijke eerste stap richting nieuwe screeningsmethoden. Het netvlies fungeert hierbij als een toegankelijke biomarker voor systemische gezondheid.
Laagdrempelige screening en preventie
De onderzoekers benadrukken dat vervolgonderzoek nodig is om te bepalen in hoeverre retinale leeftijd toekomstige ziekteontwikkeling daadwerkelijk kan voorspellen. Inmiddels wordt gewerkt aan een grootschalige vervolgstudie waarbij meer dan 10.000 deelnemers gedurende drie jaar worden gevolgd.
Het uiteindelijke doel is om deze AI-toepassing in te zetten als screeningsinstrument. Zorgverleners zouden hiermee snel kunnen identificeren welke patiënten baat hebben bij aanvullend onderzoek of gerichte preventieve interventies.
Voor de praktijk betekent dit een stap richting meer proactieve en gepersonaliseerde zorg. Door gebruik te maken van bestaande beeldvorming en slimme algoritmen kan gezondheidsrisico eerder worden opgespoord, zonder extra belasting voor patiënt of zorgverlener.
Diagnostiek met oogfoto
Er zijn meer voorbeelden van ziektebeelden of -voorspellingen die mogelijk worden door de ontwikkelingen op het gebied van AI en diagnostiek. Zo werd vorig jaar onderzoek gedaan naar het voorspellen van het risico op een beroerte met behulp van een ‘vasculaire vingerafdruk’ van het netvlies. Een methode gebaseerd op fundusfoto’s en, zo bleek uit het onderzoek, even betrouwbaar als traditionele risicobeoordelingen, maar zonder dat daarvoor dure of invasieve laboratoriumtests nodig zijn.
In 2024 schreven we over de ontwikkeling van PupilSense, een AI-app die op een niet invasieve manier, bij gebruikers van smartphones tekenen van depressie moeten gaan detecteren. Daarvoor worden met de camera van de smartphone foto’s gemaakt van de pupillen van de gebruikers. Die foto’s worden met de app vervolgens geanalyseerd om te achterhalen of de persoon in kwestie last heeft van een depressie.
