Patiëntparticipatie geldt als een belangrijke pijler voor goede zorg, ook in de geboortezorg. Toch blijft de inbreng van patiënten in Zuidwest-Nederland achter. Uit onderzoek van Michael van der Voorden blijkt dat zij nog weinig actief meedenken over de organisatie van hun zorg. Daarmee blijft een essentieel onderdeel van passende zorg, dat juist uitgaat van de behoeften en ervaringen van patiënten, volgens Van der Voorden onderbenut. Hij verdedigde zijn proefschrift op 21 april aan het Erasmus MC.
Patiëntparticipatie draait om het structureel meenemen van ervaringen en wensen van patiënten in besluitvorming en zorginrichting. Het geldt als een randvoorwaarde voor passende zorg, een centraal thema in het Nederlandse zorgbeleid. Wanneer patiënten actief worden betrokken, sluit zorg beter aan bij hun verwachtingen, voelen zij zich veiliger en kunnen knelpunten eerder worden gesignaleerd. Tegelijk biedt het zorgorganisaties handvatten om de kwaliteit van zorg te verbeteren.
Geïntegreerde voorzieningen
Internationaal zijn er volgens Van der Voorden voorbeelden waar patiëntgerichtheid verder is doorgevoerd. In onder meer de Verenigde Staten en Scandinavië krijgt de beleving van patiënten nadrukkelijk aandacht, bijvoorbeeld via geïntegreerde voorzieningen zoals patiëntenhotels naast ziekenhuizen. Volgens Van der Voorden laten deze initiatieven zien wat mogelijk is wanneer patiëntgericht werken daadwerkelijk centraal staat.
Voor Zuidwest-Nederland schetst zijn onderzoek echter een ander beeld. In zijn proefschrift concludeert Van der Voorden dat de patiëntparticipatie binnen de waardegedreven verloskundige zorg in de regio achterblijft en ruimte laat voor verbetering. Hij onderzocht voor de afdeling Verloskunde van Erasmus MC de huidige patiëntparticipatie in waardegedreven verloskundige zorg in Zuidwest-Nederland.
Vragenlijsten en interviews
Voor zijn promotie onderzocht Michael van der Voorden zowel literatuur als praktijkervaringen van zwangere vrouwen, recent bevallen moeders en zorgprofessionals in Zuidwest-Nederland. Daaruit blijkt dat ziekenhuizen patiënten vooral via vragenlijsten en interviews bevragen. Hun ervaringen worden opgehaald, maar ze denken zelden actief mee over de inrichting van zorg of nemen deel aan besluitvorming.
Volgens Van der Voorden speelt de protocollaire werkwijze in de zorg daarin een belangrijke rol. Afwijken van standaardprocedures is beperkt mogelijk en afhankelijk van individuele zorgverleners. Ook het gesprek over alternatieven is nog onvoldoende ingebed in de dagelijkse praktijk.
Persoonlijke benadering
Tegelijk ligt de nadruk vaak op het medische verloop van de bevalling, terwijl de persoonlijke ervaring onderbelicht blijft. Een bevalling kan klinisch goed verlopen, maar toch als negatief worden ervaren. Juist die beleving verschilt per vrouw en verdient volgens de onderzoeker meer aandacht. Waar de een behoefte heeft aan persoonlijke benadering, wil de ander actief meebeslissen of juist vertrouwen op de expertise van de zorgverlener. Basisvoorwaarden als duidelijke informatie, veiligheid en goede begeleiding blijven daarbij essentieel.
Die uiteenlopende behoeften vragen om maatwerk, maar dat staat onder druk door personeelstekorten. Prognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek laten zien dat het aantal bevallingen naar verwachting niet daalt tot ongeveer 2035, terwijl het aantal zorgprofessionals afneemt. Dit zet niet alleen de kwaliteit van zorg onder druk, maar bemoeilijkt ook het actief betrekken van patiënten.
Stevige start
Ook sociaaleconomische factoren spelen een rol. Vrouwen met minder sociale steun of uit kwetsbare wijken ervaren de geboortezorg vaker negatief. Volgens Van der Voorden vraagt dit om gerichte interventies, zoals programma’s als Stevige Start en om meer aandacht voor deze verschillen in de spreekkamer.
De geboortezorg bevindt zich daarmee op een kantelpunt. Hoewel steeds beter wordt gemeten wat patiënten ervaren, blijft het toepassen van die inzichten achter. Door patiëntparticipatie te koppelen aan concrete verbeteracties kan de zorg volgens Van der Voorden niet alleen efficiënter, maar ook mensgerichter worden. Ondanks brede steun voor passende zorg, onder meer via het Integraal Zorgakkoord, blijft daadwerkelijke betrokkenheid van patiënten in de praktijk nog beperkt.
Regionale geboortezorg-app
Toch zijn er in verschillende regio’s in het land ook initiatieven van patiëntparticipatie in de geboortezorg. Zo schreven we in februari van dit jaar over Twente die volgens eigen zeggen als eerste regio in Nederland de regionale geboortezorg-app inzet. Alle zwangeren, ongeacht zorgverzekeraar, verloskundige praktijk of ziekenhuis kunnen gebruikmaken van dezelfde regionale geboortezorg-app. De toepassing, ontwikkeld in samenwerking met Zorg bij jou, wordt nu breed uitgerold binnen het Verloskundig Samenwerkingsverband Twente.
