De spreekkamer verandert sneller dan we denken. Niet door robots, niet door futuristische scanners, maar door iets veel subtielers: de patiënt die zijn telefoon opent en AI meeneemt naar het ziekenhuis. Wat er gebeurt: tussen arts en patiënt schuift een nieuwe gesprekspartner aan: een taalmodel dat al een diagnose heeft gesuggereerd, een behandelplan heeft geformuleerd of een risico‑inschatting heeft gedaan. De patiënt komt niet langer alleen binnen. Hij komt binnen mét AI. En precies daar begint de verschuiving, de transitie en nieuwe revolutie in de zorg!
De patiënt is beter voorbereid, maar soms verkeerd voorgelicht
Uit recente onderzoek en gesprekken met ziekenhuizen blijkt dat generatieve AI steeds vaker wordt ingezet voor het beantwoorden van patiëntvragen, het interpreteren van uitslagen en het voorbereiden van consulten. Patiënten komen beter geïnformeerd binnen, met gerichtere vragen en meer grip op hun eigen gezondheid.
Maar AI is niet feilloos. Het kan hallucineren, over‑generaliseren of nuances missen die in de medische praktijk cruciaal zijn. De patiënt die AI meeneemt, brengt dus zowel kracht als kwetsbaarheid mee. De arts moet daarom niet alleen de patiënt helpen, maar ook diens digitale adviseur duiden.
De arts krijgt er een gesprekspartner bij, wat nu?
De dynamiek in de spreekkamer verandert. Waar de arts vroeger de primaire bron van medische duiding was, staat hij nu naast een digitale tweede mening die de patiënt steeds vaker heeft geraadpleegd. Soms bevestigt AI wat de arts zegt. Soms spreekt het elkaar tegen. Soms is AI stelliger dan de arts kan zijn. En dan ontstaat de cruciale vraag:
Wat doet een arts wanneer de patiënt zegt: “maar mijn AI zegt iets anders”?
Het antwoord vraagt om nieuwe vaardigheden:
- Duiden in plaats van verdedigen;
- Context geven in plaats van corrigeren en
- Samen beslissen in plaats van overtuigen.
De arts wordt gids in een landschap dat de patiënt al heeft verkend, maar nog niet altijd begrijpt. Daarmee wordt de arts steeds vaker passant in het leven van zijn of haar patiënt en daarmee verandert het zorglandschap en de reis die patiënt door dit zorglandschap maakt.
Waar ligt en blijft de verantwoordelijkheid?
De juridische werkelijkheid blijft onveranderd: de zorgverlener is en blijft eindverantwoordelijk. AI mag ondersteunen, maar nooit beslissen en dat betekent dat de arts niet kan leunen op de AI die de patiënt gebruikt. En het ziekenhuis al helemaal niet!
De Europese AI‑verordening verplicht ziekenhuizen bovendien om inzicht te hebben in hun AI‑gebruik, risico’s te beoordelen en transparant te zijn over inzet en beperkingen. De patiënt die AI meeneemt, maakt die verplichting alleen maar urgenter.
Bring Your Own AI vraagt om Bring Your Own Governance
In heel Nederland zijn ziekenhuizen volop bezig met AI‑beleid, maar de praktijk loopt daar altijd nog wat op achter. De AI Monitor 2026 laat zien dat slechts een deel van de ziekenhuizen een uitgewerkte visie heeft, en dat cliëntenraden nauwelijks betrokken zijn bij AI‑besluitvorming. Maar patiënten wachten niet op governance. Zij gebruiken AI nú al. Daarom moeten ziekenhuizen zich voorbereiden op een realiteit waarin patiënten hun eigen digitale assistent meenemen. Dat vraagt mijns inziens om:
- Richtlijnen voor hoe professionals omgaan met AI‑adviezen die patiënten meenemen.
- Scholing in AI‑geletterdheid, zodat artsen kunnen duiden wat AI wel en niet kan.
- Heldere communicatie over de betrouwbaarheid, beperkingen en risico’s van AI.
- Betrekken van cliënten(raden), omdat AI direct raakt aan autonomie en vertrouwen.
- Transparantie naar patiënten, zodat zij weten wanneer AI wordt gebruikt en waarom.
De kern: AI verandert het gesprek, niet de mens
De patiënt die AI meeneemt, doet dat niet om de arts te vervangen, maar om zichzelf te versterken. Het is een moderne vorm van autonomie: de wens om te begrijpen, mee te denken, mee te beslissen. AI maakt dat mogelijk, maar alleen als de zorg het gesprek durft te voeren en haar patiënten hierin meeneemt.
De vraag is dus niet: “hoe voorkomen we dat patiënten AI meenemen?” maar: “hoe zorgen we dat het gesprek beter wordt wanneer ze dat wél doen?” De toekomst van de zorg is niet mens versus machine, maar het is mens mét machine en een zorgprofessional die het gesprek - samen met zijn patiënt en zijn device - leidt.
AI helpt, de zorgverlener beslist
Nu veel ziekenhuizen en zorginstellingen gebruiken maken van kunstmatige intelligentie (AI) om de zorg beter, sneller en veiliger te maken. En AI, artsen en verpleegkundigen ondersteunen, neemt AI nooit hun werk of beslissingen over. De zorgverlener blijft eindverantwoordelijk.
We vertellen het u als we AI gebruiken
Wanneer AI een rol speelt in uw onderzoek, diagnose of behandeling, dan hoort u dat van de arts of onderzoeken van op de hoogte gebracht te worden. Zij dienen mijns inziens het volgende uit te leggen:
- Waarom AI wordt gebruikt;
- Wat AI precies doet;
- Wat de voordelen en beperkingen zijn:
- Hoe de arts omgaat met AI‑uitkomsten en
- Hoe uw gegevens veilig worden gebruikt en beschermd.
Als het ziekenhuis of zorginstelling dit goed doen, dan krijgt u als patiënt deze informatie mondeling en waar nodig ook schriftelijk.
Uw vragen en zorgen zijn belangrijk
U mag altijd vragen stellen over AI. Ik noem hieronder een aantal voorbeeld vragen:
- Wat betekent dit voor mijn behandeling?
- Wat gebeurt er als AI en de arts iets anders zien?
- Hoe zit het met mijn privacy?
- Wilt u de tijd nemen om dit goed uit te leggen.
- Als u ergens onzeker over bent, bespreek dit dan samen met uw arts.
Zijn mijn gegevens veilig en blijft samen beslissen centraal staan.
Zorginstellingen en ziekenhuis mogen uw gegevens alleen gebruiken volgens de wet en strenge veiligheidsregels. Uw gegevens worden nooit zomaar gedeeld met anderen en derden. Zij moeten met name AI‑toepassingen zowel aan de voorkant als aan de achterkant voortdurend controleren op veiligheid, betrouwbaarheid en eerlijkheid.
Samen beslissen blijft centraal staan
AI helpt om sneller en nauwkeuriger informatie te geven, maar u beslist altijd samen met uw zorgverlener wat het beste bij u past. Uw wensen, waarden en situatie blijven leidend in uw reis door het transformatieve zorglandschap.
Together We Care.
