Vanaf medio 2027 zet de Klinische Farmacie van Isala in Zwolle een VTGM-robot (Voor Toediening Gereed Maken) in voor de bereiding van cytostatica en immunotherapieën. De robot neemt een deel van het handmatige bereidingsproces over en moet uiteindelijk 60 tot 70 procent van de kuren verwerken. Met de automatisering wil het ziekenhuis de werkdruk verminderen, de patiëntveiligheid vergroten en geneesmiddelenverspilling terugdringen. Ook is Isala het eerste ziekenhuis dat de robot koppelt aan ziekenhuisinformatiesysteem HiX.
De introductie van de VTGM-robot is een antwoord op de toenemende werkdruk binnen de Klinische Farmacie. De bereiding van cytostatica en immunotherapieën vraagt om nauwkeurigheid en bestaat voor een belangrijk deel uit repeterende handelingen. Door een deel van deze werkzaamheden te automatiseren, ontstaat ruimte om het werk anders te organiseren en de belasting van medewerkers te verminderen.
Vooraf voorbereiden
Een belangrijk voordeel is dat bepaalde kuren al een of twee dagen vooraf kunnen worden bereid. Waar deze bereidingen nu grotendeels handmatig plaatsvinden, kunnen ziekenhuisapothekers straks bepalen welke medicatie geschikt is om eerder en geautomatiseerd klaar te maken. Daarmee kan de afdeling de werkzaamheden beter spreiden en piekbelasting beperken. Ook de fysieke belasting neemt naar verwachting af. Medewerkers hoeven minder vaak dezelfde bewegingen met schouders, nek en polsen te maken. Dat kan het risico op lichamelijke overbelasting verminderen.
Meer controle op kwaliteit en veiligheid
Naast de gevolgen voor de werkorganisatie moet de robot bijdragen aan een nauwkeuriger en veiliger bereidingsproces. Het systeem maakt onder meer gebruik van weegtechniek, camera's en flaconherkenning om de bereidingen te controleren. Daarmee komen aanvullende controlemogelijkheden beschikbaar naast de bestaande werkwijze volgens het vierogenprincipe.
De robot kan afwijkingen signaleren, bijvoorbeeld wanneer een verkeerde spuit wordt geplaatst. Ook kan het systeem het gewicht van een spuit of infuuszak automatisch corrigeren. Hierdoor wordt het bereidingsproces verder gestandaardiseerd en neemt de afhankelijkheid van handmatige controles af. Een ander aandachtspunt is het terugdringen van verspilling. Door nauwkeuriger te doseren en aangebroken flacons onder gecontroleerde omstandigheden opnieuw te kunnen gebruiken, verwacht de afdeling efficiënter om te gaan met geneesmiddelen en bereidingsmaterialen.
Gefaseerde invoering
De automatisering wordt stapsgewijs ingevoerd. Bij de start is de inzet gericht op 20 tot 25 procent van de bereidingen. Dit aandeel wordt geleidelijk uitgebreid, met als uiteindelijk doel dat de robot 60 tot 70 procent van het totale bereidingsvolume verwerkt. Dat komt neer op ongeveer 70 kuren per dag.
Volledige automatisering is niet het uitgangspunt. Een deel van de bereidingen blijft handmatig, bijvoorbeeld wanneer medicatie met spoed nodig is of wanneer het gaat om trialmedicatie. Ook werkzaamheden rondom de robot, zoals het laden van flacons, het scannen van materialen, kwaliteitscontroles en het reinigen van het systeem, blijven onderdeel van het werk van medewerkers. De gefaseerde aanpak moet het team de gelegenheid geven ervaring op te doen met de nieuwe werkwijze en de inzet van de robot waar nodig bij te stellen.
Eerste koppeling met HiX
Isala is niet het eerste Nederlandse ziekenhuis dat met deze VTGM-robot gaat werken. Het ziekenhuis heeft daardoor de mogelijkheid om gebruik te maken van ervaringen die elders al zijn opgedaan. Wel realiseert Isala een landelijke primeur met de koppeling tussen de robot en HiX, het ziekenhuisinformatiesysteem. Die integratie maakt het project technisch complexer. Tegelijkertijd kan een succesvolle koppeling relevant zijn voor andere ziekenhuizen die eveneens met HiX werken. De gegevensuitwisseling tussen beide systemen vormt daarmee een belangrijk onderdeel van de implementatie.
Samenwerking en voorbereiding
De realisatie van het project begon in 2021. In de voorbereidingsfase zijn verschillende robots in binnen- en buitenland onderzocht. Bij de uiteindelijke keuze speelden zowel de bestaande bereidingsprocessen als de toekomstige behoeften van de Klinische Farmacie een rol. Voor de plaatsing van de robot is de afdeling gedeeltelijk verbouwd. Bij de realisatie waren naast de Klinische Farmacie ook medewerkers van Bouw & Advies Management, ICT, Infectiepreventie en cleanroomspecialisten van CCG betrokken.
Nu de robot is geplaatst, volgen testen en controles voordat het systeem medio 2027 operationeel wordt. De ingebruikname markeert daarmee niet alleen een technologische verandering, maar ook een aanpassing van de werkprocessen binnen de ziekenhuisfarmacie.
De inzet van bereidingsrobots in ziekenhuisapotheken is niet nieuw. Ook andere ziekenhuizen automatiseren de bereiding van onder meer chemotherapieën. Eerder onderzoek naar deze technologie wijst op voordelen voor de arbeidsbelasting, medicatieveiligheid en duurzaamheid. In 2025 schreven we bijvoorbeeld over ziekenhuisapotheker Tjerk Geersing. Hij onderzocht in zijn promotieonderzoek de meerwaarde van geautomatiseerde bereidingen ten opzichte van handmatige processen. Zijn bevinding: robots zoals de APOTECAchemo presteren minstens even goed én leveren voordelen op het gebied van arbeid, kosten en duurzaamheid.
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.
