Door personeelstekorten staat ook de geboortezorg erg onder druk. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor zwangere vrouwen en zorgverleners. Vooral vrouwen in een kwetsbare situatie worden hierdoor extra geraakt. Het gebrek aan personeel leidt steeds vaker tot ‘bevalstops’, waarbij ziekenhuizen tijdelijk geen bevallingen meer kunnen aannemen. Dat blijkt uit onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) naar negen verloskundige samenwerkingsverbanden (VSV’s) in 2023 en 2024.
Volgens de IGJ staat de hele geboortezorgketen onder druk, van ziekenhuizen tot verloskundigenpraktijken. Wanneer een ziekenhuis vol is, moeten eerstelijnsverloskundigen met hun barende cliënt snel op zoek naar een andere plek om te kunnen bevallen. Spoedverwijzingen kunnen nog wel altijd terecht in het dichtstbijzijnde ziekenhuis.
Ondanks de hoge werkdruk en de personeelstekorten slagen zorgverleners er volgens de inspectie wel in om binnen de VSV’s toch goed samen te werken aan veilige en kwalitatief goede geboortezorg. Door het personeelsgebrek zijn er inmiddels in veel regio’s wachtlijsten voor kraamzorg. Ook krijgen vrouwen minder kraamzorg dan aanbevolen of soms helemaal geen kraamzorg. In sommige gevallen verrichten verloskundigen dan extra werk en dit drukt op hun capaciteit. Een goede samenwerking in de VSV’s is dan extra belangrijk.
Kwetsbare vrouwen
Volgens de inspectie hebben vrouwen in een kwetsbare positie onevenredig veel last van de wachtlijsten. Zij kunnen de weg naar de zorg minder goed vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière of door een gebrek aan digitale vaardigheden. Deze vrouwen melden zich vaak later aan bij een kraamzorgorganisatie en belanden daardoor op de wachtlijst, terwijl juist zij extra behoefte hebben aan kraamzorg. De inspectie zegt er vertrouwen in te hebben dat VSV’s onderzoeken hoe de toegankelijkheid van zorg voor zwangeren in een kwetsbare situatie kan worden verbeterd.
Dat alle partijen zich inzetten voor een oplossing voor het personeelstekort is ook voor de inspectie duidelijk. Voorbeelden hiervan zijn: het extra opleiden van obstetrieverpleegkundigen en digitale kraamzorg waarbij een moeder/gezin kan beeldbellen met een kraamverzorgende. De IGJ verwacht dat zorgverleners inspelen op het toenemende tekort aan arbeidskrachten en hun verantwoordelijkheid nemen om gezamenlijk te blijven zoeken naar manieren om goede zorg te kunnen blijven bieden.
Wel is er volgens de IGJ nog verdere professionalisering nodig binnen de verloskundige samenwerkingsverbanden. Zo beschikken de meeste VSV’s nog niet over een goed gezamenlijk systeem waarin incidenten en calamiteiten (kunnen) worden gemeld en onderzocht. Naar aanleiding van het rapport heeft het programma Nieuwsuur in haar uitzending aandacht besteed aan de publicatie en de problematiek rondom geboortezorg.
Postcodegebieden
Als voorbeeld van de problemen in de geboortezorg wordt door de NOS de stad Utrecht genoemd. Daar zijn nog maar een paar kraamorganisaties actief terwijl er buiten de stad veel meer keuze is. Het gevolg is dat er lange wachtlijsten zijn en in sommige gevallen helemaal geen kraamzorg beschikbaar is. Utrecht is echter niet de enige stad die te maken heeft met dit fenomeen van 'cherry picking' door kraamzorgorganisaties, blijkt uit een rondvraag van Nieuwsuur.
Koen Jansen van de brancheorganisatie van geboortezorg Bo, vertelt aan de NOS dat sommige leden besluiten in bepaalde postcodes geen zorg te bieden. Volgens hem komt dat misschien omdat kraamzorgbureaus stadsdelen mijden vanwege reistijd of parkeerproblemen. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), die toezicht houdt op zorgaanbieders en verzekeraars, roept zorgverzekeraars op om samen met regionale zorgaanbieders naar oplossingen te zoeken. Uit het NZa-onderzoek naar de zorgplicht bij kraamzorg dat eind augustus bekend werd, blijkt dat sommige zorgaanbieders ervoor kiezen bepaalde postcodegebieden niet meer te bedienen.
Digitalisering geboortezorg
Om het personeelstekort in de geboortezorg tegen te gaan, wordt ook steeds meer ingezet op digitale ondersteuning en thuismonitoring. Zo is de Patient Journey App voor Geboortezorg van ‘Zorg bij jou’ ontwikkeld om zwangere vrouwen gedurende de hele zwangerschap informatie en begeleiding te bieden. Bijvoorbeeld in het OLVG. Daar wordt de app gebruikt en vult het de persoonlijke zorg aan. Via wekelijkse informatie, video’s, tips en gepersonaliseerde adviezen na het invullen van vragenlijsten, kunnen vrouwen beter zelf hun gezondheid volgen. De app draagt hiermee bij aan het verlichten van de werkdruk voor zorgverleners.
