Nieuwe PET/CT-scanner maakt scherpe beelden met minder straling

Het Erasmus MC Kanker Instituut heeft sinds enkele maanden een nieuwe PET/CT-scanner in gebruik die met veel minder radioactiviteit toch hoogwaardige beelden kan maken. Dat is met name goed nieuws voor zwangere vrouwen met kanker. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 200 tot 300 zwangere vrouwen kanker. Bij hen wordt een PET/CT-scan vanwege de blootstelling aan straling doorgaans vermeden, terwijl het onderzoek belangrijk kan zijn om te bepalen of een tumor is uitgezaaid.

Om de beste behandeling voor kanker te kunnen kiezen, is het belangrijk om te weten of een tumor zich heeft uitgezaaid. Een PET/CT-scan kan daarbij helpen. Bij het onderzoek wordt radioactief materiaal ingespoten dat zich aan tumorcellen hecht. Vervolgens worden de radioactief gemaakte cellen met behulp van straling in beeld gebracht. Tijdens een zwangerschap wordt een PET/CT-onderzoek meestal vermeden vanwege de blootstelling van het ongeboren kind aan straling. Daardoor kan het lastiger zijn om de verspreiding van een tumor in beeld te brengen.

Gevoeligere scanner

De nieuwste generatie PET/CT-scanner van het Erasmus MC Kanker Instituut brengt daar mogelijk verandering in. Het ziekenhuis beschikt sinds enkele maanden over een zogenoemde long-axial-field-of-view PET/CT-scanner. Deze scanner is aanzienlijk gevoeliger dan gangbare systemen. Daardoor zijn hoogwaardige beelden mogelijk met een veel lagere hoeveelheid radioactiviteit. Dat maakt de scanner met name interessant voor situaties waarin de blootstelling aan straling zo laag mogelijk moet worden gehouden, zoals bij zwangere vrouwen met kanker.

“Een van de belangrijkste verbeteringen die deze scanner brengt, betreft de diagnostiek bij zwangere vrouwen met kanker”, zegt Erik Verburg, hoogleraar translationele nucleaire geneeskunde. Verburg vertelt dat ze tot nu toe vaak afzagen van een PET/CT-onderzoek tijdens de zwangerschap om het ongeboren kind te beschermen. Met deze nieuwe technologie kunnen ze wel dezelfde diagnostische informatie verkrijgen met een fractie van de stralingsbelasting.

Lagere stralingsdosis

De hoeveelheid ingespoten radioactiviteit kan met meer dan 90 procent worden verminderd. Ook de CT-scan kan met een lagere stralingsdosis worden uitgevoerd. Daardoor neemt de totale stralingsbelasting voor het ongeboren kind met 90 procent af: van ongeveer 5 milligray naar circa 0,5 milligray.

Volgens klinisch fysicus Marcel Segbers betekent de lagere dosis een belangrijke veiligheidswinst. De blootstelling van de foetus komt ongeveer overeen met de hoeveelheid natuurlijke achtergrondstraling die iemand gedurende negen maanden ontvangt. Die straling is overal aanwezig, zowel buiten in het daglicht als binnen in huis.

De stralingsdosis blijft daarmee ruim binnen de veiligheidsmarges. Volgens Segbers ligt de dosis bovendien vele malen lager dan het niveau waarbij directe schadelijke effecten op de ontwikkeling van de foetus worden verwacht.

Borstkanker

Een zeer kleine toename van het levenslange risico op kanker kan bij blootstelling aan straling nooit volledig worden uitgesloten. Bij deze zeer lage dosis is het eventuele extra risico echter minimaal. Voor artsen die zwangere vrouwen met kanker behandelen, biedt de nieuwe scanner daarmee nieuwe mogelijkheden. Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker tijdens de zwangerschap. Ook bij bijvoorbeeld lymfomen kan een PET/CT-scan van grote waarde zijn.

Oncologisch chirurg Linetta Koppert en medisch oncoloog Agnes Jager zijn enthousiast over de ontwikkeling. Volgens hen is de nieuwe scanner goed nieuws voor zwangere patiënten, omdat daarmee de best mogelijke diagnostiek kan worden ingezet zonder het ongeboren kind onnodig aan straling bloot te stellen. Hierdoor kan eerder worden vastgesteld of sprake is van uitzaaiingen en kan de behandeling beter worden afgestemd op de situatie van de patiënt.

Ook Verburg ziet de nieuwe PET/CT-scanner als een voorbeeld van hoe technologische innovatie direct kan bijdragen aan betere en persoonlijkere zorg. Volgens Verburg biedt de ontwikkeling bovendien mogelijkheden voor patiënten die tot nu toe maar beperkt gebruik konden maken van deze vorm van diagnostiek.

Hersenstructuren

De ontwikkeling van steeds gevoeligere PET-technologie biedt ook op andere terreinen nieuwe mogelijkheden. Zo schreven we in juni over UZ Leuven, dat als eerste ziekenhuis ter wereld een nieuwe generatie PET-scanner in gebruik nam die hersenstructuren en ziekteprocessen met een veel hogere nauwkeurigheid zichtbaar maakt. De zogenoemde NeuroExplorer heeft een resolutie die tot twintig keer hoger ligt dan die van conventionele PET-systemen. De scanner kan daarmee biologische veranderingen in de hersenen zichtbaar maken voordat patiënten vaak symptomen ervaren. De technologie is onder meer relevant voor onderzoek naar Parkinson, ALS en dementie.