De zorg staat op een kantelpunt. Systemen lopen vast, zorgprofessionals ervaren hoge werkdruk en innovatie voelt in de praktijk vaak als ‘iets erbij’. Niet als een geïntegreerd onderdeel van het dagelijks werk, maar als extra traject dat ook nog georganiseerd moet worden. Wat we steeds vaker horen: we willen wel veranderen, maar het lukt ons niet altijd om echt een probleem op te lossen, innovatie te laten landen in de praktijk, of deze duurzaam te organiseren.
Dat is geen kwestie van gebrek aan ideeën, technologie of inzet. De transformatie van de zorg is simpelweg te complex om door één discipline te worden gedragen. Het gaat niet alleen om het ontwikkelen of implementeren van technologie, maar om verandering binnen een sociaal én technisch systeem.
Echte vooruitgang vraagt om samenwerking tussen verschillende perspectieven, juist ook die van zorgprofessionals op de werkvloer. Zolang innovaties vooral vanuit één invalshoek worden ontwikkeld, verdwijnen veelbelovende ideeën in prototypes en pilots die het bed nooit bereiken.
Ontwerpkracht maakt het verschil
Juist daar kan ontwerpkracht het verschil maken, zoals we ook al schreven in een artikel in ICT&health 3. Ontwerpers werken integraal aan sociale en technische dimensies van verandering. Zij verbinden perspectieven, vertalen behoeften en belangen en ontwerpen samen met zorgprofessionals aan oplossingen die passen bij het dagelijks werk. Ontwerpers doen dit door ideeën vroeg in de praktijk te brengen, te testen en samen met de werkvloer stap voor stap te verbeteren.
Deze blog vormt de aftrap van een reeks, waarin we maandelijks laten zien hoe ontwerpers in de zorg bijdragen aan verandering. Niet in abstracte termen of buzz words, maar aan de hand van concrete voorbeelden uit de praktijk. Verhalen van ontwerpers en zorgprofessionals die samen werken aan zorgtransities, binnen ziekenhuizen, GGZ, VVT en gehandicaptenzorg.
Wat is ontwerpkracht?
Ontwerpkracht is het vermogen om complexe vraagstukken te begrijpen, te verkennen en samen met betrokkenen te vertalen naar werkbare oplossingen die passen bij de praktijk. Het gaat niet alleen om ‘iets moois maken’, maar om een manier van werken waarin luisteren, observeren, experimenteren en itereren centraal staan.
Ontwerpers brengen structuur aan in complexiteit: zij maken problemen zichtbaar en bespreekbaar, verbinden verschillende perspectieven en werken stap voor stap toe naar oplossingen die daadwerkelijk landen in de zorgpraktijk. Ontwerpkracht richt zich daarbij niet op één aspect, maar beweegt zich tussen producten en technologie, processen, samenwerking, organisatie en systemen. Het onderscheidende van ontwerpkracht zit niet in één van deze aspecten afzonderlijk, maar juist in het overzicht en de samenhang die ontwerpers aanbrengen. Zij overzien het geheel, brengen sociale en technische dimensies bij elkaar en verankeren deze in één samenhangend ontwerpproces.
In de zorg betekent dit dat ontwerpers zich verdiepen in de dagelijkse praktijk van zorgprofessionals en patiënten, om inzichten vanuit die praktijk te vertalen naar verbeteringen die passen binnen bestaande routines, die uitvoerbaar zijn en gedragen worden door de praktijk.
Waarom deze blogreeks?
De aanleiding voor de blogreeks is een onderzoek dat wij de afgelopen maanden uitvoerden vanuit het lectoraat Industrial Design van Saxion, samen met het netwerk Design in de Zorg. In dit onderzoek verkenden we hoe ontwerpers vandaag de dag al worden ingezet binnen zorgorganisaties en welke meerwaarde zij kunnen bieden in de zorgtransitie.
Daaruit bleek dat de zorg wel degelijk behoefte heeft aan ontwerpers en een ontwerpende manier van werken, maar dat die waarde nog onvoldoende zichtbaar en herkenbaar is. Ontwerpers en zorgprofessionals delen dezelfde ambitie: de zorg menselijker, slimmer en toekomstbestendiger maken. Tegelijkertijd zagen we dat het benutten van ontwerpkracht nog vaak schuurt.
Waar schuurt het?
Vanuit de praktijk komen duidelijke drempels naar voren, zowel vanuit ontwerpers als vanuit zorgprofessionals (verpleegkundigen, artsen, transformatie managers, CIO’s). Ontwerpers ervaren bijvoorbeeld:
- Dat een ontwerpende aanpak niet altijd prioriteit krijgt of voldoende ruimte.
- Dat er vaak vooraf exact verwacht wordt wat het eindresultaat is.
- Dat eindresultaten meetbaar moeten zijn: hoeveel FTE kunnen we besparen?
- Dat zorgorganisaties veelal lineair en doelgericht werken, met weinig ruimte voor iteratie.
- Dat systeemdruk en routines, experimenteren bemoeilijken.
Zorgprofessionals geven aan dat zij ervaren:
- Dat innovaties wel worden bedacht, maar onvoldoende aansluiten op de dagelijkse zorgpraktijk en werkprocessen.
- Dat implementatie veel tijd en energie kost, terwijl vooraf onvoldoende rekening is gehouden met context, routines en werkdruk.
- Dat zorginhoudelijke kennis en praktijkervaring niet altijd vroeg genoeg worden benut, waardoor oplossingen later moeten worden aangepast of stranden.
- Dat innovatieprojecten vooral technisch of medisch worden ingestoken, terwijl organisatorische en verandervraagstukken onderbelicht blijven.
- Dat goede ideeën moeilijk bestuurlijk geborgd worden, waardoor opschaling en duurzame inbedding uitblijven.
- Dat ‘design’ vaak wordt gezien als iets voor producten of technologie, terwijl dit juist ook ingezet kan worden bij proces-, organisatie- en systeemverandering en hiervoor nodig is.
Ontwerpers en zorgprofessionals willen elkaar vinden, maar dat gaat nog niet vanzelf. Niet door een gebrek aan intentie, maar omdat het zorgsysteem nog niet is ingericht op deze manier van werken.
Praktijkverhalen zijn belangrijk
De gezamenlijke droom binnen het netwerk Design in de Zorg is helder: een zorgsector waarin het normaal is om ontwerpers te betrekken bij innoveren in de zorg. Deze droom vraagt om een bredere, systemische verandering. Maar voordat we daar zijn, is een belangrijke tussenstap nodig: zichtbaarheid creëren.
Zichtbaarheid door herkenbare verhalen. Concrete voorbeelden. In editie 3 van ICT&health gaven we al twee mooie concrete voorbeelden uit ons netwerk. We gaan de komende maanden maandelijks blogs delen waarin ontwerpers uit dat netwerk, samen met zorgprofessionals, hun praktijkervaringen laten zien.
Met deze reeks willen we bijdragen aan een beter begrip van ontwerpkracht in de zorg, en aan een zorgtransitie waarin verandering niet alleen wordt bedacht, maar ook daadwerkelijk aansluit bij de zorgpraktijk, dat wordt geleefd en goed geborgen is. Zo hopen we met een nieuwe, creatieve kijk op de zorg, het samen anders te kunnen doen en innovatie naar het volgende niveau te tillen.
Innovation partner
