Positief advies voor programmaplan over AI in de zorg

Het programmaplan voor de invoering van kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg is klaar en heeft een positief advies gekregen van het Informatieberaad Zorg. Daarmee is een volgende stap gezet richting het veilig en effectief toepassen van AI in de zorg. Vanaf begin volgend jaar krijgen zorgorganisaties op verschillende manieren ondersteuning bij het verantwoord inzetten en opschalen van AI. Het programma richt zich daarbij op toepassing en opschaling.

De ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg gaan snel. Met de komst van generatieve AI, waarmee bijvoorbeeld tekst, afbeeldingen en code kunnen worden gemaakt, ontstaan nieuwe mogelijkheden om de zorg toegankelijker en kwalitatief beter te maken. Op verschillende plekken wordt AI inmiddels in de praktijk gebruikt. Toch worden toepassingen die succesvol blijken nog niet altijd op grotere schaal ingezet.

Nieuwe vraagstukken

De inzet van AI brengt tegelijkertijd nieuwe vraagstukken met zich mee. Privacy en informatiebeveiliging zijn belangrijke aandachtspunten, net als de vraag wie verantwoordelijk is wanneer een AI-systeem fouten maakt en wie daarvoor aansprakelijk kan worden gesteld. Ook bestaat het risico op vooringenomenheid (bias) en discriminatie. Daarnaast zijn AI-systemen niet foutloos. Ze kunnen bijvoorbeeld onjuiste gegevens opleveren. Bij generatieve AI bestaat bovendien het risico op zogenoemde hallucinaties: het systeem kan informatie verzinnen of onjuiste informatie geven en die toch overtuigend en stellig als waarheid presenteren.

Om AI op een betrouwbare en effectieve manier in de zorg toe te passen, werken het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en verschillende partijen uit het zorgveld samen binnen het programma Realisatie AI in de zorg. Daarbij wordt gewerkt aan de voorwaarden die nodig zijn om de mogelijkheden van AI verantwoord in de zorg te benutten.

Borging plan

Het plan is opgenomen in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg. De aanpak bestaat uit twee sporen. Aan de ene kant wordt gewerkt aan een klimaat waarin zorgorganisaties de ruimte krijgen om met AI te experimenteren en zich voor te bereiden op het gebruik ervan, oftewel AI-readiness. Aan de andere kant ligt de focus op het invoeren en op grotere schaal toepassen van een aantal AI-toepassingen die veel impact kunnen hebben. Vanaf begin volgend jaar komt de eerste ondersteuning voor organisaties in het zorgveld beschikbaar.

Vijf programmalijnen

Het programmaplan bestaat uit vijf programmalijnen. Deze zijn samen met de AZWA-partijen tot stand gekomen.

• AI Readiness
  Zorgorganisaties en medewerkers worden geholpen om zich voor te bereiden op de inzet van AI. Onder meer met zelfevaluatietools wordt inzichtelijk gemaakt wat nodig is om AI binnen een organisatie verantwoord toe te passen.

• Randvoorwaarden
  Deze programmalijn richt zich op de voorwaarden voor betrouwbare en verantwoorde toepassing van AI, waaronder een validatieraamwerk en juridisch-ethische kaders.

• Generieke AI-functionaliteiten
  Er wordt onderzoek gedaan naar de behoefte en haalbaarheid van AI-toepassingen die breed toepasbaar zijn binnen de zorg, zodat succesvolle oplossingen sneller op grotere schaal kunnen worden ingezet.

• Communicatie en educatie
  AI-geletterdheid en bewustwording zijn belangrijk voor zowel professionals als burgers. Deze programmalijn richt zich daarom op kennis en vaardigheden om AI op een verantwoorde manier te gebruiken.

• Landelijke Ondersteuningsstructuur
  Er wordt een landelijke ondersteuningsstructuur opgezet en geborgd die zorgorganisaties helpt bij de implementatie en toepassing van AI. VWS werkt hiervoor samen met tien zorgkoepels uit verschillende delen van de zorg. Door bestaande kennis, expertise en initiatieven te bundelen, moet versnippering worden voorkomen en kunnen organisaties sneller van elkaar leren en succesvolle toepassingen verder opschalen.

De landelijke ondersteuningsstructuur gaat zorgorganisaties daarbij op verschillende manieren ondersteunen, onder meer via een kennisplein, helpdesk, expertteams en een AI-community. Zo krijgen organisaties toegang tot kennis en expertise en hoeven zij niet ieder afzonderlijk het wiel uit te vinden.

Een belangrijk onderdeel van het programma is de praktische ondersteuning van zorgorganisaties bij de invoering van AI. Een voorbeeld daarvan is de AI-readiness-scan. Daarmee kunnen organisaties in kaart brengen wat nodig is om AI-oplossingen verantwoord te implementeren. Daarnaast is er ondersteuning beschikbaar bij onder meer het ontwikkelen van AI-beleid, het vastleggen van rollen en verantwoordelijkheden en de toepassing van de AI-verordening binnen de eigen organisatie. Ook wordt gekeken welke voorwaarden op orde moeten zijn om AI verantwoord te kunnen inzetten.

Aanvragen doorbraakmiddelen

Naast de ondersteuning vanuit het programma kunnen zorgorganisaties binnenkort aanvragen indienen voor de doorbraakmiddelen IZA/AZWA. Dat kan op basis van vastgestelde modelplannen. Organisaties die met een doorbraakproject aan de slag gaan, kunnen daarbij ondersteuning krijgen vanuit het programma Realisatie AI in de Zorg. De Landelijke Ondersteuningsstructuur richt zich in eerste instantie op deze projecten. Aanvragen kunnen worden ingediend van 1 januari tot en met 31 januari 2027.

Met de goedkeuring van het programmaplan is er een gezamenlijke basis om de toepassing van AI in de zorg verder te ontwikkelen. De komende periode staat in het teken van de uitvoering van het plan en het beschikbaar maken van ondersteuning voor zorgorganisaties. Het doel is om betrouwbare en bewezen AI-toepassingen daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Daarmee kan AI bijdragen aan de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg.

Echte zorgimpact

In ons magazine schreven we onlangs ook over de visie en de rol van AI-expert Bart Scheerder bij de verdere ontwikkeling van AI in de zorg. In het interview benadrukt hij dat de uitdaging niet alleen ligt in het ontwikkelen van nieuwe toepassingen, maar vooral in de manier waarop deze worden georganiseerd, ingevoerd en opgeschaald. Volgens Scheerder vraagt dat om samenwerking, een duidelijke visie en oog voor de mensen die met de technologie werken.