Het UMCG heeft een nieuwe methode ontwikkeld om een cruciale radioactieve stof voor PET-scans sneller en veiliger te produceren. Daarmee kunnen veel meer patiënten worden onderzocht op onder meer Parkinson en neuro-endocriene tumoren. De wachttijden, die nu oplopen tot enkele maanden, moeten daardoor flink afnemen. Deze maand is de zogeheten PET-tracer voor het eerst via de nieuwe productiemethode aan patiënten toegediend. Volgens het ziekenhuis kan de diagnose hierdoor eerder worden gesteld en behandeling sneller beginnen.
PET-tracers spelen een belangrijke rol binnen de moderne medische diagnostiek. De radioactieve stoffen maken het mogelijk om met een PET-scan processen in het lichaam zichtbaar te maken die met andere beeldvorming moeilijk te zien zijn. Artsen kunnen zo bijvoorbeeld afwijkende hersenactiviteit herkennen of tumoren opsporen die een verhoogde stofwisseling hebben. De productie van deze tracers is echter complex en tijdkritisch, omdat de stoffen slechts kort bruikbaar blijven. Met de nieuwe methode zegt het UMCG de productie efficiënter te hebben ingericht, waardoor de beschikbaarheid toeneemt en meer patiënten sneller geholpen kunnen worden.
Specifieke PET-tracer
De nieuwe productiemethode richt zich op een specifieke PET-tracer: [18F]fluorodopa (FDOPA). Volgens klinisch radiochemicus Gert Luurtsema van de afdeling Nucleaire Geneeskunde en Moleculaire Beeldvorming wordt de tracer ingezet voor het stellen van de diagnose Parkinson en voor het opsporen van neuro-endocriene tumoren. “Door deze tracer te gebruiken, kunnen artsen afwijkingen in de dopaminehuishouding zichtbaar maken, wat essentieel is bij het stellen van deze diagnoses”, legt Luurtsema uit.
De productie van de tracer was tot nu toe ingewikkeld en kostte veel tijd. Volgens Luurtsema maakt de nieuwe techniek het productieproces eenvoudiger doordat minder stappen nodig zijn en radioactief gas is vervangen door een vloeibare variant. Daardoor verloopt de productie niet alleen efficiënter, maar ook veiliger voor medewerkers.
Toename productiecapaciteit
Een belangrijk voordeel van de nieuwe methode is dat de productiecapaciteit fors is toegenomen. Volgens Luurtsema kunnen er per productieronde nu aanzienlijk meer doses worden gemaakt dan voorheen. Waar eerder slechts vijf tot zes patiënten geholpen konden worden, levert één batch inmiddels genoeg tracer op voor twintig tot dertig patiënten. Daardoor kan de diagnostische techniek breder worden ingezet, met name bij aandoeningen waarbij een snelle en nauwkeurige diagnose van groot belang is, zoals Parkinson en kanker.
Langdurige ontwikkeling
De ontwikkeling van de nieuwe techniek nam ruim tien jaar in beslag. Daarbij bouwde het UMCG voort op uitgebreide expertise en faciliteiten op het gebied van radiochemie. Ook de onderzoeksgroep van Nobelprijswinnaar Ben Feringa leverde langdurig een bijdrage aan de chemische ontwikkeling. Binnen het traject werkten radiochemici intensief samen met apothekers, fysici en clinici, waardoor de nieuwe tracers niet alleen konden worden ontwikkeld, maar ook relatief snel in de klinische praktijk getest en toegepast.
Luurtsema vertelt dat het UMCG het eerste centrum in Nederland was met een eigen cyclotron, een apparaat waarmee radioactieve isotopen worden gemaakt die nodig zijn voor PET-tracers. Omdat deze stoffen slechts korte tijd bruikbaar blijven, moeten ze volgens hem zo dicht mogelijk bij patiënten worden geproduceerd.
Sneller behandeling starten
Afgelopen maand is de FDOPA-tracer voor het eerst via de nieuwe productiemethode vervaardigd en toegediend aan patiënten. Volgens Luurtsema kan de innovatie een belangrijke verbetering betekenen voor de patiëntenzorg. Doordat de productiecapaciteit toeneemt, kunnen wachttijden worden verkort en diagnoses sneller worden gesteld. Patiënten krijgen daardoor eerder duidelijkheid en kunnen sneller starten met een behandeling, wat zowel de kwaliteit van leven als in sommige gevallen de prognose ten goede kan komen.
Volgens Luurtsema is de nieuwe productiemethode tot stand gekomen door jarenlange samenwerking en het bundelen van kennis en infrastructuur in Groningen. Hij verwacht dat de vraag naar PET-diagnostiek de komende jaren verder zal stijgen, mede door de vergrijzing en het toenemende aantal patiënten met hersenziekten zoals Parkinson. Aan de nieuwe productiemethode is inmiddels een patent toegekend.
Expertisecentrum
Het UMCG ontvangt als Expertisecentrum voor e tumoren patiënten uit heel Nederland voor complexe diagnostiek. Deze innovatie creëert bovendien mogelijkheden voor verdere samenwerking met andere ziekenhuizen in de regio. Hoewel PET-scanners in meerdere ziekenhuizen beschikbaar zijn, kan de productie van tracers slechts op een beperkt aantal locaties plaatsvinden. Door dit centraal en efficiënt te organiseren, kunnen meer ziekenhuizen gebruikmaken van deze geavanceerde vorm van diagnostiek.
Eind vorig jaar schreven we ook over een vooruitstrevend initiatief van het UMCG. Toen bleek dat het als eerste ziekenhuis in Nederland is gestart met een klinische studie waarin tijdens een oncologische operatie direct wordt gecontroleerd of een tumor volledig is verwijderd. Hiervoor wordt een mobiele PET-CT-scanner ingezet die het zojuist verwijderde weefsel op de operatiekamer meteen in beeld brengt.
Mogelijke tumorresten
Patiënten krijgen voorafgaand aan de operatie een radioactieve ‘suiker’-tracer toegediend, die zich sterker ophoopt in tumorcellen dan in gezond weefsel. Daardoor worden mogelijke tumorresten duidelijk zichtbaar op de PET-CT-beelden. Direct na verwijdering van de tumor wordt het weefsel gescand en beoordelen chirurg en nucleair geneeskundige samen of de snijranden schoon zijn.
Indien nodig kan tijdens dezelfde operatie nog extra weefsel worden verwijderd. Deze aanpak vergroot de kans op een volledige tumorverwijdering en kan op termijn het aantal heroperaties en aanvullende behandelingen zoals chemo- of radiotherapie helpen verminderen.
