Wat beweegt jou? Dat was de startvraag van het ontwerptraject waarmee we, dankzij het vertrouwen van het Agis Innovatiefonds en in samenwerking met Afdeling Buitengewone Zaken, aan de slag zijn gegaan bij VVT-organisatie ’s Heeren Loo. Want hoe zorgen we ervoor dat de omgeving en het netwerk van een cliënt bijdragen aan een goed en gezond leven?
Anders of beter samenwerken is, net als bij veel andere zorgorganisaties, een belangrijk speerpunt binnen ’s Heeren Loo. Maar wat misschien eenvoudig klinkt, blijkt in de praktijk toch lastig. Want waarom zou ik de omgeving om hulp vragen en, belangrijker nog, wat vraag ik dan precies? Hierdoor blijft de potentie van het netwerk vaak onbenut. Dat kan en moet anders!
Daarom ontwikkelden we de methode ‘Verken je netwerk’. Hierbij geeft de cliënt zijn of haar behoeften visueel weer als startpunt voor het gesprek met het bestaande netwerk en om samen kansen in de omgeving te verkennen. We leggen niet alleen de focus op het ‘in kaart brengen’ van het netwerk, maar bieden ook de tools en handvatten om het netwerk te activeren.
Waarde van ontwerpkracht
De waarde van ontwerpkracht zie je bij deze methode op verschillende manieren terugkomen:
Sterker draagvlak en eigenaarschap in teams: een ontwerpproces in de zorg moet, als je het mij vraagt, van begin tot eind plaatsvinden én in samenwerking met de praktijk. Altijd. Door de mensen over wie het gaat vanaf het eerste moment actief te betrekken, maak je ze medeontwerper van de verandering. In het geval van het project ‘Wat beweegt jou?’ waren er twee woningen die over iedere stap hebben meegedacht. Dat ging zowel over praktische details als over de inhoud.
Zo ontwikkelden we tijdens het project een stickerset waarmee cliënten hun wensen en behoeften visueel in kaart konden brengen. Betrokken begeleiders kwamen op het idee om deze stickers te categoriseren op basis van de verschillende thema’s waarop ze in de praktijk rapporteren. Dit is niet altijd de snelste weg, maar zorgt ervoor dat knelpunten vroeg worden opgelost, zodat de adoptie van het eindresultaat sneller gaat. Simpelweg omdat het aansluit bij de mensen die het uiteindelijk gebruiken.
Onverwachte & waardevolle opbrengsten: naast het beoogde resultaat levert een ontwerpproces waarin je de juiste mensen betrekt, vaak onverwachte opbrengsten op. Voor de context is het goed om te weten dat de stickerset die we in het eindproduct (Verken je netwerk) gebruiken, in eerste instantie niets meer was dan een middel om de behoeften van de cliënt te onderzoeken. Aan een grote tafel plakte elke cliënt een eigen kaart vol met fotostickers. Om de opbrengst te analyseren, maakten we overal foto’s van, want de kaart zelf bleef natuurlijk het trotse bezit van de cliënten.
We hadden niet kunnen bedenken dat er in de weken hierna een doorbraak zou plaatsvinden. Die visuele kaarten bleven op de woning en zorgden ervoor dat cliënten dagelijks het gesprek aangingen over hun wensen. Hierdoor ontstond een niet te voorspellen beweging. Het visueel en tastbaar maken van behoeften bleek namelijk de sleutel tot het (durven) benaderen van het netwerk. Waar cliënten voorheen vaak moeilijk konden aangeven waarbij zij hulp wilden, ontstonden nu veel concretere gesprekken over wensen, mogelijkheden en de rol die familie, vrienden of buurtgenoten daarin konden spelen.
Wat hebben we geleerd?
Dit project laat zien wat kan ontstaan als we niet alles vooraf dichttimmeren. Ook als ontwerper trap ik soms nog in de valkuil om vooraf te bedenken waar we uit moeten komen. Doe dit niet! Juist door het omarmen van de onzekerheid creëer je de juiste omstandigheden waarin innovatie kan plaatsvinden.
Ervaring uit de praktijk: ik laat hier Patricia de Lange, coördinator vrijwillige inzet, graag aan het woord. “Wat ik heb geleerd van dit traject, is dat de vorm van een proces minstens zo belangrijk kan zijn als de inhoud. Waar we in de zorg vaak werken met bestaande werkwijzen, bracht de ontwerpaanpak beelden, beleving en interactie in. De ontwerpers maakten het vraagstuk driedimensionaal. Daardoor werden deelnemers uitgenodigd om op een andere manier naar hun eigen situatie te kijken en ontstond ruimte voor nieuwsgierigheid, verbeelding en nieuwe perspectieven.”
Eindboodschap
De kracht van ontwerpen en ontwerpers ligt wat mij betreft echt in het vermogen om te verbeelden. Dat het door alle uitdagingen ‘anders’ moet in de zorg, weten we allemaal. Met de verbeeldingskracht van ontwerpers kunnen we een beeld creëren van hoe dat ‘andere’ eruit moet komen te zien. Wat we met het perspectief van vandaag kunnen verbeelden, hebben we nu wel uitgespeeld. Echte vernieuwing zit precies daar waar we vergeten te kijken.
