Ondanks vertragingen in de uitvoering van de Agenda Databeschikbaarheid in de zorg is er voldoende basis om de ingezette koers voort te zetten. Dat schrijft demissionair minister Jan Anthonie Bruijn van VWS in een Kamerbrief. De vertragingen worden vooral veroorzaakt door de complexiteit van de opgave, beperkte uitvoeringscapaciteit bij zorgaanbieders en ICT-leveranciers, en de impact van nieuwe Europese wetgeving, met name de komst van de European Health Data Space (EHDS).
Tegelijkertijd stelt de minister dat de fundamenten inmiddels stevig genoeg zijn om verder te bouwen. Door versterkte regie, scherpere prioritering en intensieve samenwerking wil het ministerie de komende jaren tempo houden en waar mogelijk versnellen, met als doel een toekomstbestendig gezondheidsinformatiestelsel dat zorgverleners ondersteunt en burgers inzicht geeft.
Samenhangende onderdelen
De Kamerbrief over de voortgang van de Agenda Databeschikbaarheid in de zorg, bouwt voort op eerdere brieven uit december 2024. In de meest recente brief schetst minister Bruijn de stand van zaken rond vijf samenhangende onderdelen:
- De Nationale Visie en Strategie (NVS) op het gezondheidsinformatiestelsel.
- De zorg-ICT-markt.
- Wettelijke gegevensuitwisselingen onder de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz).
- Europese wetgeving – waaronder de EHDS.
- De AI-verordening – en databeschikbaarheid voor burgers.
Leidraad: Nationale visie en strategie
De Nationale Visie en Strategie blijven volgens VWS het kompas vormen voor databeschikbaarheid richting 2035. De NVS brengt samenhang aan tussen wetgeving, standaarden, infrastructuur en uitvoering en is opgebouwd uit drie opeenvolgende plateaus.
- Het eerste plateau (2023–2026) richt zich op interoperabiliteit: het veilig en gestandaardiseerd uitwisselen van gezondheidsgegevens tussen zorg-ICT-systemen.
- Plateau 2 (2027–2030) heeft als doel databeschikbaarheid voor netwerkzorg te faciliteren,
- Plateau 3 (2031–2035) beoogt tot slot de aansluiting met het sociaal domein beoogt.
De minister erkent dat de voortgang op plateau 1 vertraging heeft opgelopen. Naast de inhoudelijke complexiteit van interoperabiliteit speelt mee dat zorginstellingen en leveranciers de veranderingen moeten doorvoeren naast hun reguliere werkzaamheden.
Ook de invoering van de Europese EHDS vraagt om herijking van bestaande plannen, onder meer omdat Europese kaders gevolgen hebben voor nationale wetgeving en tijdslijnen. Tegelijkertijd ziet VWS dat de NVS al leidt tot betere samenwerking en realistischere planningen, mede doordat doelen en afhankelijkheden scherper in beeld zijn gebracht.
Regie op de zorg-ICT-markt
Een belangrijk onderdeel van de agenda is de zorg-ICT-markt. In april 2023 presenteerde VWS het Actieplan zorg-ICT-markt voor gegevensuitwisseling, naar aanleiding van knelpunten die het behalen van doelen uit het Integraal Zorgakkoord en de NVS bemoeilijken. De Autoriteit Consument & Markt constateerde eerder dat de zorg-ICT-markt kenmerken kent die concurrentie beperken, wat kan leiden tot hogere kosten en minder innovatie.
De afgelopen periode zijn in dit kader diverse verkenningen uitgevoerd. Zo heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) samen met Zorginstituut Nederland en de ACM mogelijke oplossingsrichtingen verkent voor een beter functionerende zorg-ICT-markt. Hieruit bleek dat de zorg-ICT-markt verschillende knelpunten kent die de marktdynamiek verstoren, zoals marktmacht van een klein aantal ICT-leveranciers, specifieke bekostigingssystematiek en gebrekkige vraagarticulatie van zorgaanbieders richting ICT-leveranciers. Dit gaat ten koste van de kwaliteit en betaalbaarheid van zorg-ICT en staat de nodige ontwikkelingen en innovatie in de weg.
Volgens de minister is met de verkenningen en het het actieplan ingezet op meer regie, in samenwerking met zorgaanbieders, koepels, leveranciers, toezichthouders en zorgverzekeraars. Zo wordt de meerjarenagenda zorg-ICT-markt nu integraal opgepakt binnen het NVS-portfolio, zodat landelijke programma’s en initiatieven beter op elkaar aansluiten. Daarnaast werkt VWS aan marktverkenningen en trendanalyses om beter zicht te krijgen op de werking van de markt, en aan een gedragscode voor samenwerkingsafspraken tussen partijen, met nadruk op openheid en interoperabiliteit.
Hoewel het actieplan eind 2025 formeel is afgerond, benadrukt de minister dat de zorg-ICT-markt structureel aandacht blijft krijgen. Daarbij kijkt VWS nadrukkelijk naar de impact van de EHDS op de markt voor elektronische patiëntendossiers (EPD’s) en naar versterking van toezicht en mededingingsinstrumenten.
Wegiz: gegevensuitwisseling onder druk
De Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) moet zorgen voor verplichte elektronische en gestandaardiseerde uitwisseling van specifieke gegevens. Op de meerjarenagenda staan onder meer centraal: medicatieoverdracht, de Basisgegevensset Zorg, beeldbeschikbaarheid, eOverdracht en gegevensuitwisseling in de acute zorg.
De minister meldt hier dat eerder gecommuniceerde tijdlijnen voor algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s) onder de Wegiz worden aangepast. Oorzaken zijn onder meer de afhankelijkheid van generieke functies en infrastructuur, beperkte ontwikkelcapaciteit bij leveranciers en de komst van de EHDS.
Een doorlopende impactanalyse laat bovendien zien dat de Wegiz op een belangrijk punt botst met de EHDS: waar de Wegiz uitgaat van conformiteitsbeoordeling door derden, hanteert de EHDS een systeem van zelfbeoordeling door leveranciers. Daardoor kunnen AMvB’s momenteel juridisch niet in proces worden gebracht en is aanpassing van de wet nodig.
Tegelijkertijd boekt VWS naar eigen zeggen voortgang op afzonderlijke gegevensuitwisselingen. Zo lopen regionale ‘kickstarts’ voor medicatieoverdracht in Friesland en Rijnmond, met landelijke opschaling vanaf medio 2026. Voor de Basisgegevensset Zorg zijn kwaliteitsstandaarden en NEN-normen vastgesteld en heeft een groot deel van de deelnemende instellingen de bijbehorende modules succesvol afgerond. Ook op het gebied van beeldbeschikbaarheid, eOverdracht en gegevensuitwisseling in de acute zorg worden stappen gezet, zij het gefaseerd.
Europese wetgeving en AI
De Kamerbrief gaat ook in op de gevolgen van Europese wetgeving. De EHDS heeft volgens de minister een aanzienlijke impact op databeschikbaarheid, interoperabiliteit en de regulering van de zorg-ICT-markt. VWS werkt aan de nationale implementatie en zal de Kamer hierover separaat informeren.
Daarnaast is de Europese AI-verordening sinds augustus 2024 gefaseerd van kracht. Voor de zorgsector zijn vooral de gevolgen voor medische hulpmiddelen relevant, in samenhang met bestaande regelgeving zoals de Medical Device Regulation (MDR) en de In Vitro Diagnostic Regulation (IVDR). De minister benadrukt dat het doel is risico’s te beheersen en tegelijkertijd ruimte te houden voor verantwoorde innovatie, onder meer door ondersteuning van het veld en stimulering van AI-geletterdheid.
Databeschikbaarheid voor burgers
Naast zorgverleners moeten ook burgers toegang krijgen tot hun gezondheidsgegevens. VWS werkt daarvoor aan de doorontwikkeling van persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO’s), de publieke voorziening Mijn Gezondheidsoverzicht en het ontsluiten van meer gegevens via programma’s als MeerMed en OGPI. De focus ligt op gebruiksgemak, veiligheid en stapsgewijze uitbreiding van beschikbare gegevens, onder meer uit de huisartsenzorg, medisch-specialistische zorg, ggz en langdurige zorg.
In maart 2025 zijn in dit kader drie PGO-leveranciers gekozen als uitkomst van de in 2024 gestarte aanbesteding: Curavista, Health Cloud Initiative en Topicus. Zij werken tot en met 2027 mee aan de doorontwikkeling van het MedMij Afspraken-stelsel, met VWS als financier en Stichting MedMij als gedelegeerd opdrachtgever. Door deze constructie heeft VWS volgens de minister regie op de ontwikkeling, kwaliteit en betrouwbaarheid van het MedMij Afsprakenstelsel als onderdeel van het Landelijk Afsprakenstelsel.
Met Mijn Gezondheidsoverzicht ontwikkelt het ministerie van VWS een publieke voorziening voor databeschikbaarheid voor iedere burger: een app of website waar burgers op één plek toegang hebben tot een zo compleet mogelijk overzicht van gegevens over hun gezondheid en zorg.
Voorzichtig optimisme
De minister erkent in de conclusie van de Kamerbrief dat de Agenda Databeschikbaarheid in de zorg te maken heeft met vertragingen en complexe afhankelijkheden, maar spreekt tegelijk van een stevige basis. Door duidelijke regie, prioritering en samenwerking ziet VWS ruimte om de komende jaren verder te bouwen aan een samenhangend gezondheidsinformatiestelsel. Daarmee moet databeschikbaarheid uiteindelijk bijdragen aan betere ondersteuning van zorgverleners, meer inzicht voor burgers en een zorgstelsel dat toekomstbestendig blijft.
Lees hier de volledige Kamerbrief.
