De verwachtingen van zorgtechnologie zijn hooggespannen, óók in de gehandicaptenzorg. Het kan tijd besparen, zorgmedewerkers ontlasten, de kwaliteit van leven van mensen met een handicap verbeteren en hun zelfredzaamheid vergroten. Maar klopt dat wel, en in welke mate? Academische Werkplaats ZoTeG (ZorgTechnologie in de Gehandicaptenzorg) onderzoekt het effect van zorgtechnologie op mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking om beide vragen te beantwoorden.
“We toetsen de verwachtingen en maken de effectiviteit inzichtelijk, vertelt bestuurder en hoogleraar Brigitte Boon in editie 4, 2025 van ICT&health. “Niet alleen voor de wetenschap, maar juist ook voor de praktijk.” Zij noemt dit onderzoek uniek voor Nederland op deze schaal. “Zo onderbouwen we sectorbreed wát technologie doet en voor wie.”
Een paar voorbeelden van onderzoeksprojecten die Academische Werkplaats ZoTeG ten tijde van het interview met Boon moment onder handen had, zijn: het effect van zorgrobot Tessa op cliënten die ondersteuning nodig hebben bij hun dagplanning en -structuur; de effectiviteit van slim incontinentiemateriaal, en hoe een zorgorganisatie deze technologie duurzaam kan implementeren; de doelmatigheid van inzet van sensorsok HUME bij de begeleiding van gespannen cliënten.
Zou het niet makkelijker en sneller zijn om iedere organisatie zélf onderzoek te laten doen naar de doelmatigheid en effectiviteit van technologische oplossingen die zij op het oog hebben? Angelique Koevoets, bestuurder van gehandicaptenzorgorganisatie Ipse de Bruggen en deelnemer aan het bestuurlijk overleg van ZoTeG, meent van niet. “Het is juist belangrijk dat we het gebruik van technologie wetenschappelijk onderbouwen. Dat zorgt voor draagvlak. Bovendien zijn de resultaten dan voor de hele sector bruikbaar en relevant in een snel veranderende wereld.”
Effectiviteit onderzoeken
Academische Werkplaats ZoTeG onderzoekt de effectiviteit van technologie steeds onder een grote en zo representatief mogelijke populatie. En als dat niet kan, bijvoorbeeld omdat een aandoening of situatie niet vaak voorkomt, worden onderzochte cliënten langdurig gevolgd. Ook is er altijd een controleconditie, om te toetsen of een verandering daadwerkelijk komt door de technologische interventie.
Zorgvuldigheid is hierbij ontzettend belangrijk. “Zo zorgen we dat de kennis die we opdoen voor langere tijd en voor de hele sector bruikbaar is”, vervolgt Boon. “Bovendien leggen we op deze manier een basis voor verder onderzoek, waarmee we de kennis verbreden en verdiepen.”
In het belang van de cliënt
Als het aankomt om zorgtechnologie zijn er legio thema’s en onderwerpen te bedenken. Hoe bepaalt ZoTeG de prioritering? Boon: “De onderzoeksagenda stelden we samen met de partners op, en daarin staan vier thema’s centraal: zelfredzaamheid, slaap en nachtrust, spanning meten en reguleren, en arbeidsondersteuning en efficiëntie van de zorg. Een onderwerp moet in één van deze thema’s passen.”
De onderzoeken gaan allemaal over effectiviteit en kosteneffectiviteit, duurzame implementatie van zorgtechnologie of het gebruik van data. Voor dat laatste onderwerp is een apart programma – Leren Werken met Data in de Gehandicaptenzorg – waarover eerder in 2025 artikelen in ICT&Health verschenen (zie onderaan).
“Daarnaast hanteren we vaste uitgangspunten”, benadrukt Boon. “Onderzoek moet voor de cliënt direct of indirect een positief effect hebben, het betreft bestaande technologie en het moet gaan om doelgericht gebruik. Dus: dat je als zorgorganisatie gericht aan een doel werkt mét die technologie.”
Leren Werken met Data in de Gehandicaptenzorg
Lees in editie 1 en 3, 2025 van ICT&health meer over het programma Leren Werken met Data in de Gehandicaptenzorg:
