Kunstmatige intelligentie kan een belangrijke rol gaan spelen bij het eerder opsporen van alvleesklierkanker. Dat blijkt uit promotieonderzoek van MDL-arts in opleiding Megan Engels van het St. Antonius Ziekenhuis. Zij promoveerde eind maart aan de Universiteit Leiden. Vroege detectie is van groot belang, omdat de ziekte vaak pas laat wordt ontdekt en de prognose daardoor ongunstig is voor veel patiënten wereldwijd.
Alvleesklierkanker staat bekend als een van de meest dodelijke vormen van kanker, mede doordat klachten vaak pas in een laat stadium optreden. Tegen die tijd zijn behandelmogelijkheden beperkt en is de overlevingskans klein. Onderzoekers zoeken daarom al langer naar manieren om de ziekte eerder te signaleren.
Voor haar onderzoek analyseerde Engels CT- en MRI-scans van patiënten die later alvleesklierkanker kregen. Opvallend was dat radiologen bij ongeveer de helft van deze patiënten achteraf al subtiele afwijkingen konden zien op scans die jaren eerder waren gemaakt, maar destijds niet als verdacht werden herkend.
Scans sneller analyseren
Die bevinding vormde de basis voor verder onderzoek naar de inzet van kunstmatige intelligentie. AI-systemen blijken in staat om deze scans tot zestien keer sneller te analyseren dan mensen, met een vergelijkbare nauwkeurigheid. Daarmee kan technologie mogelijk helpen om vroege signalen minder snel over het hoofd te zien.
De resultaten zijn aanleiding voor een vervolgstudie in Leiden, waarvoor inmiddels een onderzoeksbeurs is toegekend. In dat onderzoek wordt gekeken of AI in de praktijk daadwerkelijk kan bijdragen aan eerdere opsporing en behandeling van alvleesklierkanker.
Dat zou met name relevant zijn voor mensen met een verhoogd risico, bijvoorbeeld door erfelijke aanleg. Deze groep wordt nu al preventief onderzocht met MRI-scans, maar mogelijk kan AI daar in de toekomst extra waarde aan toevoegen.
Naast beeldvorming onderzocht Engels ook het gebruik van zogeheten biomarkers: stoffen in bloed en alvleeskliersap die kunnen wijzen op beginnende ziekte. Ook die aanpak kan volgens de onderzoekers bijdragen aan een eerdere diagnose en daarmee betere vooruitzichten voor patiënten.
AI-bloedtest
Begin maart schreven we ook over een Taiwanees onderzoek waarin wetenschappers een op kunstmatige intelligentie gebaseerde bloedtest ontwikkelden die alvleesklierkanker in een vroeg stadium met een nauwkeurigheid tot 94 procent kan opsporen. Het zogeheten PanMETAI-platform analyseert metabolische patronen in een klein bloedmonster met behulp van AI en NMR-metabolomica, en werd ontwikkeld door onderzoekers van het National Taiwan University Hospital en Academia Sinica.
