AI zou een cruciale rol kunnen spelen bij het vergroten van de toegang tot bestralingstherapie, een van de belangrijkste kankerbehandelingen wereldwijd. Uit nieuwe bevindingen van het internationale ARCHERY-onderzoek blijkt dat AI-gestuurde software kan zorgen voor een hoogwaardige planning van bestralingstherapie bij baarmoederhals- en prostaatkanker, wat mogelijk kan helpen om kritieke lacunes in de zorg op te vullen, met name in landen met een laag of gemiddeld inkomen.
Baarmoederhalskanker blijft een grote wereldwijde uitdaging voor de volksgezondheid, waarbij ongeveer 94% van de sterfgevallen plaatsvindt in omgevingen met beperkte middelen. Alleen al in 2022 stierven ongeveer 350.000 vrouwen aan de ziekte. Hoewel radiotherapie de belangrijkste curatieve behandeling is, blijft de toegang ernstig beperkt: slechts ongeveer 10% van de patiënten in lage-inkomenslanden krijgt deze behandeling, grotendeels als gevolg van een tekort aan opgeleide specialisten.
Grootschalig onderzoek
Het ARCHERY-onderzoek, geleid door onderzoekers van University College London en de London School of Hygiene & Tropical Medicine, evalueerde de effectiviteit van AI-ondersteunde radiotherapieplanning in ziekenhuizen in India, Zuid-Afrika, Jordanië en Maleisië. Het onderzoek omvatte meer dan 1.000 patiënten met baarmoederhals-, prostaat- en hoofd-halskanker.
De resultaten die werden gepresenteerd op ESTRO 2026 toonden aan dat het AI-systeem in meer dan 95% van de gevallen van baarmoederhalskanker een hoge standaard van radiotherapieplanning bereikte. Voor prostaatkanker bedroeg dit cijfer 85%, wat volgens de onderzoekers nog steeds voldoende is voor routinematig klinisch gebruik. De resultaten voor hoofd-halskankers worden later dit jaar verwacht.
In tegenstelling tot veel eerdere AI-studies, die vaak kleinschalig zijn en in één centrum worden uitgevoerd, levert deze studie robuust, multinationaal bewijs dat de implementatie in de praktijk ondersteunt.
Van weken naar uren
De planning van bestralingstherapie is een complex en tijdrovend proces. Artsen moeten tumoren en omliggend weefsel zorgvuldig markeren op CT-scans, terwijl medisch fysici de optimale configuraties van de stralingsbundels bepalen. Deze workflow kan enkele uren in beslag nemen, verspreid over dagen of zelfs weken, afhankelijk van de beschikbaarheid van personeel.
De AI-software automatiseert deze stappen, identificeert doelstructuren en berekent de optimale bestraling in iets meer dan een uur. Volgens hoofdonderzoeker Ajay Aggarwal zou deze verkorting van de planningstijd de wachtlijsten aanzienlijk kunnen verkorten en de behandelcapaciteit vergroten.
Door werkprocessen te stroomlijnen, kan de technologie zorgstelsels helpen meer patiënten te behandelen zonder dat er een evenredige toename van gespecialiseerd personeel nodig is. Een belangrijk voordeel in regio’s die te maken hebben met een tekort aan personeel.
Aanzienlijke implicaties
De implicaties voor de wereldwijde gezondheidszorg zijn aanzienlijk. Radiotherapie draagt bij aan de genezing van ongeveer 40% van de kankergevallen, maar miljoenen patiënten wereldwijd hebben er nog steeds geen toegang toe. AI-gestuurde planning zou kunnen helpen om diensten efficiënter op te schalen en initiatieven zoals de strategie van de Wereldgezondheidsorganisatie voor de uitroeiing van baarmoederhalskanker te ondersteunen.
Medeonderzoeker Mahesh Parmar benadrukte het belang van een grondige evaluatie. Grootschalige onderzoeken zoals ARCHERY, merkte hij op, zijn essentieel om aan te tonen dat AI-oplossingen veilig, effectief en toepasbaar zijn in diverse zorgomgevingen.
Ook externe deskundigen zien een groot potentieel. Matthias Guckenberger van het Universitair Ziekenhuis Zürich benadrukte dat AI-ondersteunde behandelplannen in de meeste gevallen door clinici werden beoordeeld en gevalideerd, wat hun klinische betrouwbaarheid bevestigt.
Efficiëntiewinst
Hoewel de technologie bijzonder waardevol is in omgevingen met beperkte middelen, blijven de voordelen niet daar beperkt. Zelfs in landen met een hoog inkomen kan AI de efficiëntie verbeteren, kosten verlagen en tijd vrijmaken voor specialisten om zich te richten op complexere gevallen.
Door de planning te versnellen en het gebruik van middelen te optimaliseren, kunnen AI-gestuurde radiotherapie-tools gezondheidszorgsystemen wereldwijd helpen om snellere en rechtvaardigere kankerzorg te bieden. Naarmate er meer resultaten beschikbaar komen en de implementatie zich uitbreidt, kunnen dergelijke innovaties een hoeksteen worden in de wereldwijde strijd tegen kanker.
AI-radiotherapie
Vorig jaar berichtten we over het feit dat AI de radiotherapie voor mondholtekanker verbetert door de behandelingsplanning bij het Leids Universitair Medisch Centrum sneller en nauwkeuriger te maken. AI ondersteunt clinici bij het automatisch markeren van organen op CT-scans en het genereren van bestralingsplannen op basis van grote datasets van eerdere behandelingen.
Dit verkort de planningstijd aanzienlijk, van maximaal acht uur tot slechts één of twee, terwijl clinici de door AI gegenereerde voorstellen kunnen beoordelen en verfijnen. De technologie verbetert ook de dosisverdeling, waardoor gezonde weefsels zoals slikspieren en speekselklieren beter worden beschermd.
Hierdoor ondervinden patiënten minder bijwerkingen, waaronder slikproblemen, en profiteren ze van een betere kwaliteit van leven. AI maakt bovendien adaptieve radiotherapie mogelijk, waarbij behandelplannen tijdens de therapie kunnen worden aangepast op basis van dagelijkse beeldvorming, wat de precisie en effectiviteit verder verhoogt.
