De zorg verandert snel. Niet door robots die de dokter vervangen, maar door slimme systemen die artsen en verpleegkundigen ondersteunen. De inzet van kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg ontwikkelt zich in hoog tempo. Waar AI enkele jaren geleden vooral werd gezien als een veelbelovende innovatie, is het inmiddels een structureel onderdeel van het zorglandschap.
Een recent document laat dat haarscherp zien: de AI Monitor Ziekenhuizen 2026. Het schets een zorglandschap waarin AI geen hype meer is, maar een structureel onderdeel van het dagelijks werk. Toch blijft de vraag: wat merkt u daar als patiënt of naaste van? En belangrijker: wat kunt u ermee?
AI is een hulpmiddel, geen doel
Ziekenhuizen formuleren het vaak als volgt: AI wordt alleen ingezet als het de zorg beter, toegankelijker of efficiënter maakt. Niet omdat het kan, maar omdat het moet bijdragen aan mensgerichte zorg. De radioloog blijft eindverantwoordelijk voor de diagnose, ook als een algoritme een hersenbloeding of bijvoorbeeld borstkanker sneller herkent. De verpleegkundige blijft degene die samen met u beslist wat veilig is voor uw situatie. Dat is op dit moment een geruststelling voor veel patiënten en hun naasten, AI ondersteunt, maar neemt nooit de regie over.
De realiteit: snelle groei, maar de impact blijft achter
Uit de AI Monitor blijkt dat:
- 90% van de ziekenhuizen gebruikt generatieve AI
- 80% zet AI in voor administratie en
- 71% gebruikt zet AI in voor diagnostiek
- 69% experimenteert met spraakgestuurd rapporteren
Toch is de gerealiseerde impact de afgelopen drie jaar neutraal. De verwachtingen zijn hoog, maar de daadwerkelijke winst: minder werkdruk, betere zorg, lagere kosten blijft voorlopig nog achter. Dat is niet verrassend: AI is volwassen genoeg om te gebruiken, maar nog te jong om kritisch te volgen. De grootste uitdagingen liggen niet in de technologie, maar in adoptie, scholing, governance en procesinpassing.
Voor patiënten betekent dit dat AI aanwezig is, maar niet allesbepalend. Het verandert vooral hoe zorgverleners werken, niet wie er voor hen staat.
Veiligheid en ethiek
Ziekenhuizen werken met strikte toetsing, monitoring en duidelijke verantwoordelijkheden. AI wordt pas ingezet als:
- Toetsing van algoritmen op veiligheid en bias
- Duidelijke verantwoordelijkheden en menselijk toezicht
- Monitoring van prestaties gedurende de hele levenscyclus
- Naleving van wet- en regelgeving, waaronder de AI Act
- Inzet van een “AI‑kampioen” die implementatie in de praktijk borgt
Dat is belangrijk, want AI kan alleen waardevol zijn als het eerlijk en veilig werkt!
De cliënt ontbreekt nog te vaak in AI‑governance
Een opvallende bevinding uit de AI Monitor is dat in geen enkel ziekenhuis zit de cliëntenraad in de AI‑board. Terwijl AI direct raakt aan vertrouwen, autonomie en begrijpelijkheid van zorg. Ziekenhuizen worden transparanter, maar structurele betrokkenheid van patiënten ontbreekt nog en daar ligt volgens mij een kans en een opdracht.
En dan de nieuwe realiteit: patiënten nemen zelf AI mee het ziekenhuis in
Een ontwikkeling die snel aan belang wint, maar nog weinig is ingebed in beleid, is dat patiënten zelf AI meenemen het ziekenhuis in. Je mag hierbij denk aan:
- Gezondheidsapps met AI‑advies;
- Wearables die hartritme of slaap analyseren;
- Thuismonitoringtools;
- Generatieve AI‑chatbots die symptomen duiden;
Deze “Bring Your Own AI” (BYOAI) is een feit. Verbieden is zinloos; begeleiden is noodzakelijk. Ziekenhuizen moeten daarom mijns inziens 3 dingen doen:
1. Actief vragen naar AI‑gebruik door patiënten
Veel patiënten vertrouwen op apps voordat ze een arts spreken. Door dit bespreekbaar te maken, ontstaat ruimte voor duiding en correctie waar nodig.
2. Duidelijke kaders bieden
Zorgverleners moeten kunnen uitleggen welke AI betrouwbaar is, welke niet, en hoe thuismetingen wel of niet bruikbaar zijn. Niet om patiënten te corrigeren, maar om samen te bepalen wat waarde heeft.
3. Privacy en dataveiligheid bewaken
Consumenten‑AI valt vaak buiten medische regelgeving. Ziekenhuizen moeten helder zijn over welke data wel of niet in het dossier kan en welke risico’s apps met zich meebrengen. BYOAI is geen bedreiging, maar een kans om patiënten actiever te betrekken, mits het ziekenhuis de regie houdt over veiligheid en betrouwbaarheid.
De ontbrekende schakel: de stem van de patiënt
Een opvallende bevinding uit de AI Monitor: in geen enkel ziekenhuis maakt de cliëntenraad deel uit van de AI‑board. Dat is opmerkelijk, want AI raakt direct aan autonomie, vertrouwen en begrijpelijkheid van zorg. Ziekenhuizen worden transparanter, maar structurele betrokkenheid van patiënten ontbreekt nog.
Cliëntenraden kunnen een cruciale rol spelen bij:
- het beoordelen van begrijpelijkheid en uitlegbaarheid;
- het bewaken van keuzevrijheid;
- het signaleren van ongelijkheid of bias;`
- het toetsen van communicatie richting patiënten;
De komende jaren is dit een van de belangrijkste verbeterpunten.
Wat gaat er dan al wel goed voor patiënten en naasten:
1. AI maakt zorg sneller en nauwkeuriger
Bij radiologie helpt AI om afwijkingen sneller te herkennen. Dat verkort wachttijden en verkleint de kans dat iets gemist wordt.
2. Zorgverleners houden meer tijd over voor u
AI neemt administratieve taken over, waardoor gesprekken rustiger en persoonlijker worden en de arts in de spreekkamer meer tijd voor u als patiënt en naasten heeft.
3. Transparantie groeit
Steeds meer ziekenhuizen bouwen een AI‑register en communiceren actief over waar AI wordt ingezet en hoe ze er mee bezig zijn.
4. De mens blijft eindverantwoordelijk
U hoeft niet bang te zijn dat een computer uw diagnose bepaalt. De arts beslist nog altijd zelf.
Wat kunt u zelf doen om grip te houden op uw zorg
1. Vraag of er al AI wordt gebruikt in uw onderzoek of behandeling?
U heeft het recht om te weten hoe uw zorg tot stand komt. Vraag ook wie toezicht houdt op de AI‑uitkomst en wie eindverantwoordelijke is.
2. Vraag om uitleg in gewone taal
Als een zorgverlener zegt dat AI iets heeft “gesignaleerd”, vraag dan:
- Wat betekent dat voor mij?
- Hoe zeker is dit?
- Wat vindt u als arts hiervan?
3. Let op uw privacy
Uw privacy dient gewaarborgd te worden en zijn binnen elke ziekenhuis instelling. Vraag gerust:
- Welke gegevens gebruikt deze AI?
- Worden mijn gegevens gedeeld?
- Kan ik bezwaar maken?
4. Betrek uw naaste actief
AI‑uitleg kan technisch zijn. Een extra paar oren helpt om alles goed te begrijpen. Vraag desnoods of u het gesprek mag opnemen om het later thuis nog eens na te bespreken met uw naasten.
5. Gebruik uw keuzevrijheid
Bij niet‑medische AI (zoals chatbots of automatische samenvattingen) mag u vaak “nee” zeggen. Bij medische AI kunt u altijd om een tweede mening of second opinie vragen.
AI verandert de zorg, maar niet de essentie!
De zorgsector maakt een snelle professionaliseringsslag met de inzet van AI. Ziekenhuizen investeren in visie, governance, veiligheid en scholing. Ze laat zien hoe een mensgerichte, strategische aanpak eruit kan zien. Tegelijkertijd blijft de stem van de patiënt onderbelicht, terwijl juist die stem essentieel is om AI eerlijk, uitlegbaar en mensgericht te houden.
AI kan helpen, versnellen en ondersteunen, maar nooit vervangen wat echt telt: aandacht, vertrouwen en het gesprek tussen patiënt en zorgverlener. Juist daarom is het belangrijk dat patiënten en hun naasten actief betrokken blijven bij de manier waarop AI wordt ingezet.
En juist daarom is uw stem belangrijker dan ooit.
Together we care!
