De oproep van Patiëntenfederatie Nederland aan zorgaanbieders om digitale zorg vaker actief aan te bieden, is volgens de organisatie urgenter dan ooit. Stijgende brandstofprijzen en oplopende parkeer- en reiskosten maken fysieke zorgbezoeken voor veel patiënten steeds belastender, terwijl veel consulten ook op afstand kunnen plaatsvinden. Volgens woordvoerder Tijmen Hendriksen groeit het aanbod van digitale zorg nog altijd niet snel genoeg, zo stelt hij in reactie op vragen van ICT&health.
Eind maart riep de federatie zorgaanbieders al op om digitale zorg standaard te overwegen waar dit passend is. Aanleiding waren onder meer de stijgende brandstofprijzen, mede als gevolg van geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten, waardoor patiënten met frequente zorgafspraken steeds hogere kosten maken voor reizen naar ziekenhuis, huisarts of andere zorgverleners.
Nog te vaak geen digitaal alternatief
Volgens Hendriksen blijkt uit onderzoek en signalen van de achterban dat veel patiënten, zowel in de eerste als tweede lijn, nog altijd geen digitale mogelijkheden aangeboden krijgen. Dat geldt volgens hem nadrukkelijk ook voor consulten waarbij een fysiek bezoek niet noodzakelijk is.
“Juist bij controleafspraken, uitslaggesprekken of reguliere consulten kan digitale zorg vaak prima passen”, zegt hij. “In veel gevallen is het zelfs praktischer voor patiënten, maar die optie wordt nog te weinig actief aangeboden.”
Zeker in de huisartsenzorg ziet de federatie dat digitale alternatieven nog onvoldoende standaard worden meegenomen. Ook in de ziekenhuiszorg zijn volgens Hendriksen vaak echter al passende digitale vormen beschikbaar, maar wordt het door zorgaanbieders niet actief aangeboden.
“Wij gaan er eigenlijk vanuit dat digitale zorg de standaardvraag zou moeten zijn: wilt u dit digitaal of fysiek? Nu is het vaak andersom en moet de patiënt er zelf over beginnen.”
Cultuur van fysieke zorg
De federatie ziet als belangrijk knelpunt niet zozeer een gebrek aan technologie, maar vooral een hardnekkige cultuur waarin fysieke zorg nog als vanzelfsprekend wordt gezien. Dat speelt volgens Hendriksen zowel bij zorgverleners als soms nog bij patiënten, al ziet hij dat patiënten digitale zorg vaak juist als prettig ervaren.
“Het gaat vaak helemaal niet om techniek, maar om de vraag of een zorgaanbieder actief meedenkt”, stelt hij. “Een MRI kun je natuurlijk niet digitaal doen, maar het gesprek over de uitslag daarna vaak wel.”
Hij noemt daarbij ook een eigen recente ervaring. Voor een scanuitslag leek een fysiek ziekenhuisbezoek vanzelfsprekend, totdat hij zelf vroeg of dit ook digitaal kon.
“Dat bleek zonder probleem mogelijk. Het gesprek duurde uiteindelijk twee minuten. Als ik er niet zelf over was begonnen, had ik twee uur moeten reizen voor hetzelfde resultaat.”
Bekostiging geen excuus
Dat digitale zorg in de praktijk regelmatig vastloopt op bekostigingsvraagstukken, erkent de federatie. Investeringen leveren niet altijd direct voordeel op voor de partij die ze doet, en sommige vormen van preventie of digitale zorg kunnen zelfs inkomsten kosten voor zorgaanbieders.
Toch mag dat volgens Hendriksen geen reden zijn om patiënten geen passend digitaal alternatief te bieden. “Zorg is er voor de patiënt, die moet centraal staan. Natuurlijk begrijpen wij dat bekostiging een rol speelt, maar patiënten hebben daar geen boodschap aan. Als daar knelpunten zitten, moeten zorgaanbieders het gesprek met zorgverzekeraars en overheid veel nadrukkelijker voeren.”
Meer dan alleen reiskosten
De recente oproep hangt samen met stijgende vervoerskosten, maar volgens de federatie gaat het om meer dan alleen benzineprijzen. Ook parkeerkosten, mobiliteitsproblemen en tijdsverlies spelen een grote rol.
Voor ouderen, mensen met een beperking of patiënten zonder auto kan zelfs een relatief korte reis naar de huisarts ingewikkeld zijn. Daarnaast moeten veel werkenden verlof opnemen voor afspraken die digitaal vaak in korte tijd afgehandeld kunnen worden.
“Digitale zorg scheelt patiënten tijd, geld en belasting, en vaak ook werkgevers”, zegt Hendriksen. “Aan zoveel kanten zitten voordelen dat het eigenlijk vreemd is dat digitaal nog altijd niet normaal is wanneer het passend is.”
Hij trekt daarbij een vergelijking met andere sectoren. “Voor een hypotheek hoef je allang niet meer fysiek naar de bank. Maar voor veel vormen van zorg moet dat nog steeds wel. Terwijl dat lang niet altijd nodig is.”
