AZWA voegt modelplan toe voor opschaling AI in de zorg

De landelijke opschaling van AI in de zorg krijgt een nieuwe route binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). In september is het modelplan ‘AI-gedreven beslis- en procesondersteuning’ toegevoegd aan de doorbraakmiddelen. Daarmee gaat het niet alleen meer om afzonderlijke toepassingen zoals spraakgestuurd rapporteren of capaciteitsplanning, maar komt er een breder kader voor AI die professionals ondersteunt bij beslissingen en zorgprocessen.

Met de doorbraakmiddelen wil het ministerie van VWS voorkomen dat arbeidsbesparende innovaties blijven steken in afzonderlijke pilots of organisaties. Voor 2027, 2028 en 2029 is in totaal 800 miljoen euro beschikbaar voor de opschaling van onder meer AI, digitale en hybride zorg, medische technologie en slimme hulpmiddelen. De twee centrale doelen zijn het verminderen van het oplopende arbeidsmarkttekort en het bevorderen van gelijkwaardige toegang tot zorg.

AI krijgt breder modelplan

Het nieuwe AI-modelplan is een uitbreiding van de aanpak die eerder dit jaar binnen het AZWA is ingezet. Het Bestuurlijk Overleg IZA-AZWA stelde aanvankelijk vijf modelplannen vast voor digitale triage, capaciteitsplanning, het mentaal schakelpunt, spraakgestuurd rapporteren en tele- en thuismonitoring. Het modelplan voor AI-gedreven beslis- en procesondersteuning is daar in september als zesde aan toegevoegd.

Dat onderscheid is relevant. Spraakgestuurd rapporteren en AI-ondersteunde capaciteitsplanning zijn relatief duidelijk afgebakende toepassingen. Beslis- en procesondersteuning bestrijkt potentieel een veel breder deel van het zorgproces. Daarmee verschuift de landelijke aanpak van financiering voor enkele concrete digitale toepassingen naar een kader waarbinnen AI ook breder kan worden ingezet ter ondersteuning van professionals en processen.

De modelplannen zijn bedoeld voor toepassingen waarvan voldoende aannemelijk is dat ze arbeidsbesparend kunnen worden ingezet en landelijk kunnen worden opgeschaald. Zorgorganisaties hoeven daarvoor niet ieder afzonderlijk een volledig transformatieplan vanaf nul te ontwikkelen. Door vooraf een modelplan vast te stellen, wil VWS het aanvraagproces eenvoudiger en duidelijker maken en de administratieve lasten verminderen.

Van experimenteren naar implementeren

Daarmee raakt het nieuwe modelplan aan een van de belangrijkste vraagstukken rond AI in de Nederlandse zorg. Het aantal experimenten en lokale toepassingen groeit, maar succesvolle invoering binnen één organisatie betekent nog niet dat een toepassing ook op grote schaal kan worden gebruikt. Verschillen in werkprocessen, ICT-infrastructuur, gegevensbeschikbaarheid, verantwoordelijkheden en organisatorische inrichting kunnen brede implementatie vertragen.

De doorbraakmiddelen zijn juist bedoeld om die volgende stap mogelijk te maken. Het gaat niet primair om het financieren van nieuwe technologische experimenten, maar om het breder toepassen van oplossingen die voldoende ontwikkeld zijn om bij te dragen aan arbeidsbesparing en toegankelijkheid. Voor AI betekent dat dat niet alleen de technische werking telt. De toepassing moet uiteindelijk ook passen in bestaande of aangepaste zorgprocessen en daadwerkelijk waarde toevoegen voor professionals en patiënten.

Die verschuiving sluit aan bij de bredere koers van het AZWA. ICT&health schreef eerder al dat innovatie, digitalisering en gegevensbeschikbaarheid een belangrijke positie hebben gekregen in het akkoord. Met de doorbraakmiddelen wordt daar nu een financieel instrument aan gekoppeld dat expliciet is gericht op landelijke opschaling.

800 miljoen voor doorbraakmiddelen

Voor de totale regeling is 800 miljoen euro beschikbaar: 200 miljoen euro in 2027 en vervolgens 300 miljoen euro in zowel 2028 als 2029. Dat bedrag is nadrukkelijk niet uitsluitend bestemd voor AI. Ook digitale en hybride zorg, medische technologie en slimme hulpmiddelen vallen onder de doorbraakmiddelen.

Zorgorganisaties kunnen vanaf 1 december 2026 aanvragen indienen op basis van de modelplannen. De toevoeging van AI-gedreven beslis- en procesondersteuning maakt daarbij vooral zichtbaar waar de volgende fase van digitalisering om draait. Niet opnieuw aantonen dat AI iets kan, maar organiseren hoe toepassingen die voldoende bewezen zijn daadwerkelijk breder onderdeel kunnen worden van het zorgproces.