Terwijl enerzijds de zorguitgaven stijgen en het personeelstekort blijft oplopen, maakt technologische vooruitgang aan de andere kant steeds meer en beter behandelingen mogelijk. In de meest recente Miljoenennota en de begroting van het ministerie van VWS voor 2027 heeft (digitale) technologie dan ook een dubbele rol. Innovatie is medeverantwoordelijk voor groeiende zorguitgaven, maar moet ook helpen om de zorg toegankelijk, betaalbaar en uitvoerbaar te houden.
Het kabinet Jetten trekt komend jaar in ieder geval honderden miljoenen euro’s uit voor gegevensuitwisseling, digitale infrastructuur en onderzoek, zo blijkt uit een analyse van de op 15 september gepresenteerde Miljoenennota en de begroting van VWS. Minder duidelijk is welke resultaten daarmee moeten worden bereikt en hoe de financiering na de eerste investeringsjaren wordt voortgezet.
De zorguitgaven groeien volgens de Miljoenennota van 118 miljard euro in 2026 naar 124 miljard euro in 2031, uitgedrukt in constante prijzen. Vergrijzing, technologische ontwikkeling en achterblijvende arbeidsproductiviteit zijn daarvan de belangrijkste oorzaken. Op langere termijn wordt de druk groter. VWS verwacht dat de zorguitgaven stijgen van ongeveer 10 procent van het bruto binnenlands product in 2025 naar zo’n 17 procent in 2060.
Tegelijkertijd dreigt in 2035 een tekort van bijna 301.000 medewerkers in zorg en welzijn. Om die combinatie van groeiende vraag, hogere uitgaven en personeelstekorten op te vangen, wil het kabinet de zorg anders organiseren. Digitalisering, databeschikbaarheid, AI en arbeidsbesparende medische technologie moeten daaraan bijdragen.
Gegevensuitwisseling en databeschikbaarheid
Een belangrijk onderdeel van de strategie van VWS is de doorontwikkeling van het gezondheidsinformatiestelsel. Dat moet ervoor zorgen dat gezondheidsgegevens op het juiste moment beschikbaar zijn voor zorg, welzijn en preventie. VWS verbindt het informatiestelsel expliciet aan het afwenden van personeelstekorten en het toegankelijk en betaalbaar houden van de zorg.
In 2027 wil het ministerie onder meer verder werken aan de implementatie van de European Health Data Space (EHDS). Ook wordt de Wet op het Gezondheidsinformatiestelsel voorbereid. Daarnaast moet de Gezondheidsdata-autoriteit wettelijk worden aangewezen. Deze nieuwe autoriteit gaat regie voeren over het primaire en secundaire gebruik van digitale gezondheidsgegevens en toezicht houden op de EPD-markt. Uiterlijk in maart 2029 moet zij operationeel zijn.
VWS onderzoekt daarnaast welke onderdelen van het gezondheidsinformatiestelsel verplicht kunnen worden gesteld. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het Landelijk Dekkend Netwerk, generieke functies en standaarden. Een landelijke implementatiestrategie moet voorkomen dat verdere vertraging ontstaat en moet landelijke programma’s, brancheorganisaties en regionale samenwerkingsverbanden een duidelijke uitvoeringsrol geven.
Voor informatiebeleid is in 2027 bijna 305 miljoen euro beschikbaar. Daarvan gaat 64,2 miljoen euro naar een veilig Landelijk Dekkend Netwerk en een data- en integratielaag. Voor PGO’s, MedMij en ondersteuning van zorgaanbieders is 31,3 miljoen euro uitgetrokken. Verder is 77,6 miljoen beschikbaar voor projecten rond onder meer standaardisatie, generieke functies, het eerdergenoemde EHDS en PGO’s (persoonlijke gezondheidsomgevingen).
Opvallend is het verloop van alle plannen en voornemens na 2028. Het totale budget voor informatiebeleid daalt van ruim 304 miljoen euro in 2027 en 302 miljoen in 2028 naar 147 miljoen in 2029. Vanaf 2030 resteert ongeveer 86 miljoen euro per jaar. Een deel van de hoge uitgaven is volgens VWS bedoeld voor tijdelijke ontwikkeling en implementatie. De begroting maakt echter niet duidelijk of het lagere structurele budget voldoende is voor beheer, landelijke invoering en doorontwikkeling.
AI opschalen
VWS legt een directe relatie tussen AI en het terugdringen van administratieve lasten. Zorgverleners moeten in 2030 maximaal 20 procent van hun werktijd kwijt zijn aan administratie. Het kabinet wil daarvoor onder meer AI, spraakgestuurd rapporteren en digitale consulten opschalen. Ook moet informatie in het zorgproces beschikbaar zijn wanneer die nodig is.
Voor nationale afspraken in NEN-normen, passende AI-toepassingen, informatiebeveiligingsnormen en juridische grondslagen voor gegevensuitwisseling is gezamenlijk 6,3 miljoen euro beschikbaar. Hoeveel daarvan specifiek naar AI gaat, is niet zichtbaar in de geraadpleegde documenten. Ook ontbreken meetbare doelstellingen voor de hoeveelheid bespaarde tijd of het aantal organisaties dat toepassingen moet invoeren.
De Europese AI-verordening krijgt wel nadrukkelijk aandacht. Vanaf 2 augustus 2027 gelden de bepalingen voor hoogrisico-AI in medische hulpmiddelen. Volgens VWS moet de verordening zowel innovatie bevorderen als de veiligheid van medische hulpmiddelen met AI verbeteren. Een bredere zorgspecifieke ethische agenda rond bijvoorbeeld bias, uitlegbaarheid, professionele verantwoordelijkheid en menselijk toezicht ontbreekt.
Medische technologie
Samen met het ministerie van Economische Zaken werkt VWS aan een beleidsagenda voor medische technologie. De ambitie is dat Nederland in 2035 het sterkste MedTech-ecosysteem van Europa heeft. Onderzoek, zorg en industrie moeten daarin samenwerken aan zowel een toekomstbestendig zorgstelsel als economische groei.
Het kabinet wil onder meer investeren in een nieuwe generatie AI en robotica voor beeldgestuurde therapieën en in technologie voor het ziekenhuis van de toekomst. Voor arbeidsbesparende medische technologie is in 2027 vijf miljoen euro beschikbaar. Vanaf 2028 tot en met 2036 komt jaarlijks nog eens vijf miljoen euro beschikbaar voor de gezamenlijke MedTech-agenda.
Ook de langdurige zorg krijgt middelen voor technologie. Binnen het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg is zeven miljoen euro bestemd voor betere benutting van technologie in zorg en ondersteuning. Voor de Stimuleringsregeling Technologie in Ondersteuning en Zorg staat in 2027 ongeveer 16,9 miljoen euro.
Daar staat tegenover dat een eerder ingeboekte maatregel voor opschaling van digitale zorg in de gehandicaptenzorg in 2027 niet doorgaat. De bijbehorende financiële opgave wordt vanaf 2028 betrokken bij nieuwe bestuurlijke akkoorden. Daarmee blijft onduidelijk welke structurele besparingen van digitale zorg worden verwacht en hoe realistisch deze zijn.
Digitale veiligheid
De begroting concretiseert ook de inzet op cybersecurity. Z-CERT - dat zorgorganisaties ondersteunt in het vergroten van hun digitale weerbaarheid - krijgt structureel 10,4 miljoen euro voor deze taak De sectorale beveiligingsorganisatie krijgt verder een wettelijke taak bij de uitvoering van de Cyberbeveiligingswet.
Daarnaast investeert VWS in informatiebeveiligingsnormen, veilige identificatie en authenticatie, UZI-middelen en DEZI. De begroting benoemt echter geen concrete resultaten, zoals het aantal instellingen dat aan aangescherpte normen moet voldoen of het gewenste niveau van cyberweerbaarheid.
Weerbaarheid omvat bovendien de beschikbaarheid van geneesmiddelen en hulpmiddelen. In 2027 is 86,5 miljoen euro beschikbaar voor onderzoek, weerbaarheidsvoorraden en stand-byproductie. Daarnaast schuift twintig miljoen euro door voor onder meer voorraden van actieve farmaceutische ingrediënten en opschaalbare productie.
Stimuleren van innovatie
Wetenschapsfinancierder ZonMw kan in 2027 voor ruim 366 miljoen euro aan onderzoek en innovatie programmeren. Het grootste deel, bijna 264 miljoen euro, gaat naar curatieve zorg. Hieronder vallen doelmatigheidsonderzoek, passende zorg, hulpmiddelenzorg, geneesmiddelenonderzoek, ggz en versterking van de eerstelijnszorg. Voor langdurige zorg en ondersteuning is bijna 52 miljoen euro beschikbaar.
Ook hier dalen de bedragen in latere jaren. In 2031 resteert volgens de begroting ongeveer 180 miljoen euro. Daarnaast wordt de beschikbaarheidsbijdrage voor academische zorg, onderzoek en innovatie vanaf 2029 met honderd miljoen euro per jaar verlaagd.
Tegelijkertijd is de subsidieregeling Veelbelovende Zorg sinds 1 januari 2026 stopgezet. Deze regeling was bedoeld om patiënten tijdens onderzoek toegang te geven tot potentieel veelbelovende behandelingen. Voor bestaande verplichtingen staat in 2027 nog 21,9 miljoen euro gereserveerd.
Resultaten tellen
Voor de transformatie naar arbeidsbesparende en passende zorg is in 2027 tot slot ook 460 miljoen euro aan IZA-transformatiemiddelen beschikbaar. Daarmee kunnen lokale, regionale en landelijke initiatieven worden ondersteund. Uit de begroting is niet op te maken welk deel naar digitalisering en technologische innovatie gaat en welke aantoonbare opbrengsten daarvan worden verwacht.
De begroting laat kortom geen gebrek aan digitale ambities zien. Er staan aanzienlijke bedragen voor infrastructuur, gegevensuitwisseling, onderzoek, AI en medische technologie. De voornaamste vragen liggen bij de uitvoering: hoe worden verspreide programma’s één samenhangende transformatie, welke resultaten moeten zij opleveren en hoe worden succesvolle toepassingen structureel bekostigd?
Het zijn de antwoorden hierop die in 2027 en de jaren erna bepalen of technologie vooral een extra kostenpost blijft, of daadwerkelijk op grotere schaal kan helpen helpt om de zorg met minder beschikbare medewerkers toegankelijk en betaalbaar te houden.
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.
