We zijn inmiddels aangeland bij pijler vier van digitale fitheid. Eerder legde ik al uit wat digitale fitheid voor de zorg betekent. In de vorige delen gingen we dieper in op digitaal bewustzijn, op digitale hygiëne en op digitale vaardigheden. De vierde pijler heeft mijn bijzondere belangstelling: persoonlijk kennismanagement, ook wel PKM.
Laat me beginnen met een bekentenis. Ik ben eigenlijk een beetje verliefd op dit onderwerp. Dat begon al in het eerste jaar van mijn studie geneeskunde, toen ik vol verbazing zag hoeveel er te weten viel. Boekjes vol aantekeningen, slimme schemaatjes, later Word-documenten in keurig genummerde mappen. Het werkte… een tijdje. Want er is een fundamenteel probleem met kennis in documenten. Je weet dat je het ooit hebt opgeschreven. Je weet alleen niet meer wáár.
Van data naar informatie naar kennis
Er is een belangrijk onderscheid. Data zijn ruwe feiten. Een labuitslag, een leeftijd, een bloeddrukwaarde. Informatie is méér: data in context. Die bloeddruk bij dát moment bij díe patiënt. Kennis ontstaat pas wanneer je die informatie kunt toepassen, vanuit eerdere ervaringen, patronen en inzichten een oordeel vormen. Martijn Aslander, Mark Meinema en Arjan Broere schreven al in ‘ons werk is stuk’: Kennis is het product van informatie.
Als zorgprofessional werk je de hele dag met kennis. Die kennis moet op het juiste moment beschikbaar zijn. Niet morgen. Niet na drie klikken en twee wachtwoorden. Nú, in het gesprek, tijdens de overdracht, terwijl je een behandelplan opstelt.
Dat is het nut van PKM in één zin: de juiste kennis, op het juiste moment, binnen handbereik
Het probleem van bevroren informatie
Informatie in documenten is eigenlijk gestolde informatie. Een Word-bestand is een gesloten verpakking. Je kunt erin lezen, je kunt het doorsturen, maar het praat niet met andere documenten. Het verbindt niet.
We zijn decennialang gewend geraakt aan die manier van werken. Bestanden in mappen, mappen in schijven, schijven in servers. Het heeft gefunctioneerd. Maar de hoeveelheid informatie die een zorgprofessional dagelijks verwerkt, is inmiddels zo toegenomen dat het systeem zijn grenzen bereikt.
De beweging die nu ontstaat, gaat terug naar de basis: de gedachte zelf als eenheid van informatie. Los van het bestand, los van de map. Kleine brokjes kennis, notities, inzichten, verbindingen, onderling gekoppeld. Vloeibaar. Flexibel. En daadwerkelijk doorzoekbaar.
Systemen op de juiste plek
Dit geldt niet alleen voor de individuele zorgverlener. Elke organisatie heeft de vraag te beantwoorden hoe kennis bewaard én gedeeld wordt. Veel zorgorganisaties zijn daar nog volop zoekende in.
Er is namelijk een verschil tussen kennisopslag en kennismanagement. Opslag is informatie ergens parkeren. Management is die informatie kunnen terugvinden, delen, bijwerken en er actief mee werken. Een protocol dat ergens in een SharePoint staat en eens per jaar bijgewerkt wordt, is opslag. Een gedeelde notitie-omgeving waar teamleden elkaar aanvullen en aan elkaar linken, dát begint op kennismanagement te lijken.
Tools als Notion en Obsidian maken die overgang mogelijk. Het vraagt wel iets van de organisatie: een bewuste keuze, implementatietijd en (misschien nog wel het meest) een cultuur waarin kennis delen normaal is.
Wat levert het op?
Het betekent dat je niet meer hoeft te vertrouwen op je geheugen alleen. Dat je inzichten vastlegt wanneer ze er zijn, en terugvindt wanneer je ze nodig hebt. Dat kennisdeling niet langer afhankelijk is van de persoon die toevallig aanwezig is bij de overdracht.
Het begint met kleine stappen: één goede notitie, consistent bijgehouden. Één systeem dat je écht gebruikt, in plaats van vier die je af en toe bezoekt. Ik heb zelf meerdere omzwervingen achter de rug, van schriftjes via Evernote naar Obsidian. En de zoektocht was het waard! Het is kennis die voor mij (en mijn praktijk) werkt.
Een gemeenschap in wording
PKM is geen solitaire bezigheid. Op 20 en 21 maart 2026 vindt in Utrecht de derde European PKM Summit plaats, georganiseerd door de mensen achter Digitale Fitheid. Ik ga er voor de derde keer naartoe en ik zie er heel erg naar uit!
Het is geen conferentie in de klassieke zin. Keynotes, breakoutsessies, gesprekken die je verrassen. En mensen die begrijpen waar je het over hebt als je enthousiast vertelt over je notitiesysteem.
Wat ik persoonlijk hoop: andere zorgverleners tegenkomen die met dezelfde vragen bezig zijn. PKM in de zorg heeft zijn eigen uitdagingen. AVG, complexe informatiestromen, versnipperde systemen. Dat gesprek voeren met gelijkgestemden heeft waarde. Nieuwsgierig? Pkmsummit.com, Tot daar, misschien.
Volgende keer: pijler vijf, digitaal welzijn. Want al die kennis bijhouden kost ook energie en hoe doe je dat zonder kopje onder te gaan.
