Ouders moeten online veilig en eenvoudig zorgzaken voor hun kinderen kunnen regelen. Denk aan het bekijken van vaccinaties, het plannen van afspraken of inzage in medische gegevens. Maar zodra digitale toegang tot kinddossiers breder beschikbaar komt, ontstaan ook ingewikkelde juridische, technische en ethische vragen. De Bevoegdheidsverklaringsdienst (BVD) moet hierin een belangrijke rol gaan spelen, aldus een artikel in editie 6, 2025 van ICT&health. Maar succesvolle invoering vraagt volgens betrokken partijen vooral om landelijke samenwerking en gezamenlijke afspraken.
Dat ouders hun minderjarige kinderen digitaal mogen vertegenwoordigen, staat juridisch niet ter discussie. In de praktijk blijkt het echter lastig om digitale toegang veilig, zorgvuldig en werkbaar te organiseren. Zeker wanneer complexe gezinssituaties een rol spelen, zoals vechtscheidingen, pleegzorg of uithuisplaatsingen.
De Bevoegdheidsverklaringsdienst (BVD) moet hierin voorzien als centrale gezagsvoorziening. Tijdens het inloggen controleert de BVD automatisch of een ouder wettelijk gezag heeft over een kind. Zorgorganisaties kunnen daardoor vertrouwen op een betrouwbare autorisatie, terwijl ouders weten dat toegang tot medische gegevens zorgvuldig wordt geregeld.
Daarmee zijn de vraagstukken echter niet opgelost. Zodra ouders inzage krijgen in gezondheidsgegevens van hun kind, ontstaan nieuwe dilemma’s. Bijvoorbeeld rond toestemming van jongeren tussen 12 en 15 jaar, het afschermen van gevoelige informatie of situaties waarin een ouder formeel gezag heeft, maar toegang tot het dossier toch ongewenst is.
Gezamenlijke aanpak nodig
Onderzoek van Hooghiemstra & Partners uit 2023 laat zien dat zorgorganisaties deze vraagstukken niet afzonderlijk kunnen oplossen. Daarbij gaat het zowel om juridische uitdagingen rond beroepsgeheim, inzagerecht en toestemming, als om systeemtechnische vraagstukken zoals gegevensafscherming en het blokkeren van inzage.
Om die reden zijn begin 2025 onder begeleiding van Nictiz en het ministerie van VWS twee landelijke werkgroepen gestart. Hierin werken juristen, zorgverleners, beleidsmakers en leveranciers samen aan praktische oplossingen voor digitale dienstverlening rond ouderlijk gezag.
“Een van de manieren waarop we dat realiseren is door te co-creëren met het zorgveld”, zegt Herman Satter, teamlead Strategie & Advies. “Zo slaan we de brug tussen beleid en praktijk, tussen techniek en gebruik, tussen strategie en operatie.”
Binnen de werkgroep Systeemaanpassingen wordt onder meer gekeken naar het afschermen van gegevens op veldniveau en de mogelijkheid om inzage tijdelijk te blokkeren voor één ouder zonder direct het volledige portaal af te sluiten. De uitkomsten moeten leiden tot landelijke aanbevelingen voor leveranciers en zorgorganisaties.
Werkbare juridische richtlijnen
Parallel onderzoekt de werkgroep Juridische Kaders hoe zorgprofessionals kunnen omgaan met botsende wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld wanneer pleegouders toegang nodig hebben tot medische gegevens, maar formeel geen gezag hebben. Ook wordt gekeken naar situaties waarin een ouder inzage probeert af te dwingen terwijl dit strijdig kan zijn met goed hulpverlenerschap.
Volgens beleidsjurist Juliëtte Roelofsen van VWS moeten de uiteindelijke richtlijnen vooral praktisch toepasbaar zijn. “Het juridisch kader moet niet alleen kloppen, maar ook echt werkbaar zijn om praktijkdilemma’s mee op te lossen”, zegt Roelofsen.
De komende maanden werken de betrokken partijen toe naar een juridische toolkit en aanbevelingen voor leveranciers. Minstens zo belangrijk is volgens de initiatiefnemers de bredere cultuuromslag: digitale toegang voor ouder en kind vraagt niet alleen techniek, maar vooral gezamenlijke verantwoordelijkheid vanuit beleid, zorgpraktijk en ICT.
Dit artikel gemist? Lees het in editie 6, 2025 van ICT&health. Of lees het in ons online magazine.
