Haagse groepsconsulten groeien uit tot structurele zorgvernieuwing

Wat begon als een lokaal initiatief voor mensen met prediabetes, is in Den Haag uitgegroeid tot een structureel samenwerkingsverband tussen zorg en welzijn. De groepsconsulten brengen huisartsen, buurtsportcoaches, sociaal werkers en leefstijlcoaches samen op locaties in de wijk. Dankzij onderzoek, samenwerking en meerjarige financiering van de gemeente Den Haag, zorgverzekeraar CZ en huisartsenorganisatie Hadoks kon de aanpak doorgroeien van tijdelijke pilot naar een structureel initiatief.

Huisarts Loïse Jacz-Kruithof zag in haar praktijk dat een groep bewoners met een verhoogd risico op diabetes en hart- en vaatziekten onvoldoende werd bereikt met bestaande leefstijlinterventies. Juist deze mensen hadden volgens haar baat bij ondersteuning op het gebied van leefstijl. Daarom ontwikkelde zij een aanpak waarbij inwoners deelnemen aan groepsconsulten op toegankelijke locaties in hun eigen wijk. Naast een huisarts zijn daarbij onder meer buurtsportcoaches, sociaal werkers en leefstijlcoaches betrokken. Zo worden medische zorg en ondersteuning vanuit de wijk met elkaar verbonden.

Ook gezondheidsambassadeurs uit de wijk spelen een actieve rol tijdens de bijeenkomsten. Deelnemers kunnen ervaringen uitwisselen, leren van elkaar en worden gestimuleerd om met de opgedane kennis in hun eigen wijk aan de slag te gaan. De aanpak bleek aan te slaan. Deelnemers voelden zich meer op hun gemak en vonden gemakkelijker aansluiting bij ondersteuning in de wijk. Ook voor de betrokken professionals bood de samenwerking tussen verschillende domeinen nieuwe mogelijkheden.

Vanaf de start betrokken

Om de aanpak verder te ontwikkelen, werd vanaf het begin onderzoek betrokken. Op verzoek van Jacz-Kruithof sloot implementatiewetenschapper Rimke Vos vanuit de Health Campus Den Haag aan bij het initiatief. Vos richtte zich op de vraag hoe de groepsconsulten verder konden worden ontwikkeld en hoe de aanpak ook andere kwetsbare doelgroepen kon bereiken. Het onderzoek werd niet alleen ingezet om achteraf de resultaten te beoordelen, maar ook om tijdens de uitvoering te leren, knelpunten te signaleren en verbeteringen door te voeren. Volgens de betrokken onderzoekers is deze combinatie van praktijkervaring en systematisch onderzoek belangrijk om een innovatie verder te brengen dan de pilotfase.

Na de eerste jaren ontstond de vraag hoe de groepsconsulten een blijvend onderdeel van de huisartsenzorg en de samenwerking met welzijn konden worden. Een belangrijke impuls volgde in 2022 tijdens een internationale bijeenkomst van Cities Changing Diabetes in Kopenhagen. Daar maakten de initiatiefnemers kennis met vergelijkbare projecten in andere landen. De ervaringen hielpen om de meerwaarde van de groepsconsulten en hun mogelijke bijdrage aan het verkleinen van gezondheidsverschillen scherper te formuleren.

Bekostiging van het vraagstuk

Den Haag groeide ondertussen het draagvlak via het netwerk Gezond en Gelukkig Den Haag. Tegelijkertijd werd duidelijk dat verdere ontwikkeling een stevige businesscase, een heldere organisatiestructuur en een strategie voor opschaling vereiste.

In 2023 liep de pilotfase af en werd de vraag naar structurele financiering urgenter. Hoewel verschillende organisaties de maatschappelijke waarde van de groepsconsulten onderschreven, was niet duidelijk wie de bekostiging op zich moest nemen. De aanpak bevindt zich namelijk op het snijvlak van zorg, preventie en welzijn en paste daardoor niet vanzelfsprekend binnen bestaande financieringsstructuren.

In datzelfde jaar kreeg Vos een tweejarig fellowship op het gebied van implementatiewetenschap in de praktijk. Daardoor kwam er meer ruimte voor knelpuntenanalyses, implementatiestrategieën, monitoring en verdere professionalisering van de aanpak. Aanvullende subsidies maakten onder meer de ontwikkeling van een handboek, verbeterde effectmetingen en onderzoek naar domeinoverstijgende bekostiging mogelijk.

Financiering door gemeente

Aan het einde van 2023 stelde de gemeente Den Haag SPUK-financiering beschikbaar voor de groepsconsulten. Daarmee kwam er voor het eerst rechtstreekse financiële ondersteuning van een betrokken stakeholder. Volgens de initiatiefnemers gaf dit vertrouwen in de mogelijkheid om de aanpak structureel in te bedden.

In 2024 werd de samenwerking verder uitgebreid. Een kerngroep ondersteunde de uitbreiding naar nieuwe wijken en hielp de betrokken partijen om rollen, verantwoordelijkheden en verwachtingen duidelijker vast te leggen. In dat jaar vonden ongeveer veertig groepsconsulten plaats.

Met de groei van het initiatief nam ook het aantal betrokken organisaties toe. Wat begon bij enkele initiatiefnemers ontwikkelde zich tot een netwerk van gemeenten, zorgverzekeraars, huisartsenorganisaties, onderzoekers en welzijnspartners. Die uitbreiding vroeg om voortdurende afstemming, omdat de rollen van betrokken partijen veranderden.

In 2025 volgde een volgende stap. De gemeente Den Haag, zorgverzekeraar CZ en huisartsenorganisatie Hadoks kwamen tot een meerjarige financieringsconstructie en namen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de verdere ontwikkeling van de groepsconsulten. Daarmee kreeg het initiatief een structurele basis en kwam een einde aan de tijdelijke pilotfase.

Daarnaast werd ingezet op meer betrokkenheid van bewoners via het Health Champions Programma. Ook verscheen een praktische handleiding voor professionals die de aanpak in andere gemeenten of wijken willen toepassen

Meer belangstelling voor methode

De ontwikkeling van de Haagse groepsconsulten laat zien welke factoren een rol spelen bij het verduurzamen van zorginnovaties. Naast financiering zijn onderzoek, samenwerking, draagvlak en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden van belang. Ook vraagt een groeiend samenwerkingsverband om voortdurende afstemming tussen de betrokken partijen. De aanpak trekt inmiddels ook belangstelling van buiten Den Haag. Zorgverleners uit andere steden bezoeken de gemeente om te bekijken hoe de groepsconsulten zijn opgezet en hoe de samenwerking tussen zorg en welzijn in de praktijk vorm krijgt.

Eerder dit jaar schreven we op ICT&health over de inzet van Welzijn op Recept, waarbij huisartsen en welzijnsorganisaties samenwerken om inwoners passende ondersteuning te bieden buiten het medische domein. Daarbij staat de verbinding tussen de eerstelijnszorg en het sociaal domein centraal. Ook in Den Haag werken huisartsen, welzijnsprofessionals en andere betrokken partijen samen aan ondersteuning van inwoners, onder meer via de groepsconsulten.