Onderzoekers van het Radboudumc hebben hersengebieden ontdekt die mogelijk een rol spelen bij het afnemen van trillingen bij mensen met de Ziekte van Parkinson. De bevinding biedt perspectief voor patiënten bij wie bestaande behandelingen onvoldoende effect hebben. Trillen is een van de meest herkenbare symptomen van Parkinson en blijkt vaak moeilijker te behandelen dan andere bewegingsklachten.
Bij Parkinson sterven hersencellen af die dopamine produceren, een stof die essentieel is voor het aansturen van bewegingen. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals stijfheid, traagheid en trillingen. Medicatie die het tekort aan dopamine aanvult, vermindert doorgaans veel van deze symptomen, maar werkt niet altijd voldoende tegen het trillen. “Juist die trillingen ervaren veel patiënten als de meest vervelende klacht”, vertelt arts-onderzoekers Kevin van den Berg. De nieuw ontdekte hersengebieden kunnen volgens de onderzoekers aanknopingspunten bieden voor gerichtere behandelingen voor deze patiëntengroep.
Processen in hersenen
Opvallend is dat trillingen bij mensen met Parkinson niet altijd even sterk aanwezig zijn. Factoren zoals stress of spanning kunnen de klachten verergeren, terwijl bepaalde situaties juist voor verlichting zorgen. Soms blijken eenvoudige handelingen al effect te hebben, zoals het bewegen van de trillende hand of het bewust ontspannen ervan. Deze waarnemingen hebben onderzoekers nieuwsgierig gemaakt naar de processen in de hersenen die ervoor zorgen dat het trillen tijdelijk vermindert.
Om beter te begrijpen waarom trillingen soms afnemen, onderzochten wetenschappers welke hersengebieden daarbij betrokken zijn. Volgens neuroloog Rick Helmich richtte onderzoek zich jarenlang vooral op de hersengebieden die trillingen uitlokken. Daardoor bleef onderbelicht welke delen van het brein juist bijdragen aan het onderdrukken van dit symptoom. Die aanpak leidde tot de identificatie van een zogenoemd anti-trillingsnetwerk: een netwerk van hersengebieden dat betrokken is bij aandacht en de verwerking van lichaamssignalen.
Anti-trillingsnetwerk
De ontdekking van het anti-trillingsnetwerk biedt volgens de onderzoekers nieuwe aanknopingspunten voor de behandeling van trillingen bij Parkinson. Waar huidige therapieën, zoals medicatie en diepe hersenstimulatie, vooral zijn gericht op het onderdrukken van hersengebieden die het symptoom veroorzaken, zou het ook mogelijk zijn om juist de activiteit van dit remmende netwerk te versterken. Daarbij wordt gedacht aan technieken zoals uitwendige hersenstimulatie, nieuwe geneesmiddelen of trainingen die aandacht en lichaamsbewustzijn bevorderen, waaronder mindfulness.
Voor het onderzoek werden 119 mensen met Parkinson gevolgd. Tijdens de metingen registreerden de onderzoekers zowel de hersenactiviteit als de mate van trillen. Dat gebeurde met behulp van MRI-scans van de hersenen, terwijl de deelnemers tegelijkertijd een bewegingssensor op hun hand droegen. Door beide gegevensbronnen naast elkaar te leggen, konden de onderzoekers vaststellen welke hersennetwerken samenhangen met een toename of afname van de trillingen.
Oorzaak-gevolgrelatie
De onderzoekers benadrukken echter dat de uitkomsten nog geen oorzakelijk verband aantonen. Het onderzoek laat zien dat bepaalde hersengebieden actief zijn wanneer het trillen vermindert, maar bewijst niet dat deze gebieden daarvoor verantwoordelijk zijn. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of gerichte beïnvloeding van dit netwerk, bijvoorbeeld via elektrische stimulatie, daadwerkelijk leidt tot minder klachten. “Pas dan kun je spreken van een oorzaak-gevolgrelatie’, volgens Helmich.
Volgens de onderzoekers is het in ieder geval duidelijk dat de ontdekking het perspectief op de ziekte verandert. Bij Parkinson zijn er niet alleen hersennetwerken die het trillen veroorzaken, maar ook hersennetwerken die het trillen dempen. Dat geeft nieuwe aanknopingspunten voor behandeling. Het onderzoek is gepubliceerd in Brain.
Plastic
In april schreven we ook over een mogelijk medicijn tegen Parkinson met als grondstof plastic. Onderzoekers van de Universiteit van Edinburgh onderzoeken hoe plastic afval niet alleen een milieuprobleem hoeft te zijn, maar ook kan dienen als grondstof voor medicijnen. In een recente studie laten zij zien dat afgedankt plastic kan worden omgezet in levodopa, een van de belangrijkste geneesmiddelen voor de behandeling van Ziekte van Parkinson. De ontdekking biedt een opvallende combinatie van afvalverwerking en medische innovatie.
