Een online behandeling met ondersteuning van een therapeut kan depressieve klachten bij jongeren sterker verminderen dan reguliere zorg. Bovendien zijn de behandelkosten lager. Dat blijkt uit onderzoek van het Karolinska Institutet. Een volledig zelfstandig te volgen online behandeling lijkt eveneens kosteneffectief, maar over de klinische effectiviteit daarvan bestaat nog meer onzekerheid.
Depressie onder jongeren vormt een groeiend gezondheidsprobleem, terwijl toegang tot psychologische behandeling niet altijd tijdig beschikbaar is. De Zweedse onderzoekers bekeken daarom de mogelijkheden van online gedragsactivatie bij adolescenten met een lichte tot matige depressie. Deze behandelvorm helpt mensen om betekenisvolle dagelijkse activiteiten weer op te pakken en zo depressieve klachten te verminderen.
Drie behandelvormen vergeleken
Aan het onderzoek namen 219 jongeren tussen 13 en 17 jaar uit heel Zweden deel. Zij werden willekeurig verdeeld over drie groepen. De eerste groep kreeg een online behandeling met begeleiding door een therapeut. De tweede groep volgde dezelfde behandeling zelfstandig, terwijl de derde groep de gebruikelijke zorg ontving via de kinder en jeugdpsychiatrie of eerstelijnszorg.
De online behandelingen duurden tien weken en bestonden uit digitale modules voor zowel de jongeren als hun ouders of verzorgers. Bij de begeleide variant kregen de jongeren tijdens het behandeltraject feedback en ondersteuning van een therapeut. Drie maanden na afloop waren de depressieve klachten in alle groepen afgenomen. De sterkste resultaten werden gevonden bij jongeren die de online behandeling met therapeutische begeleiding hadden gevolgd. Zij verbeterden meer dan jongeren die reguliere zorg kregen.
Ook bij de zelfstandig gevolgde online behandeling namen de klachten sterker af dan bij gebruikelijke zorg, maar dit verschil was niet statistisch significant. De beoordeling van de depressieve symptomen werd uitgevoerd door clinici die niet wisten welke behandeling de deelnemers hadden gekregen.
Lagere behandelkosten
Beide online behandelvormen bleken goedkoper dan reguliere zorg. De zelfstandig gevolgde behandeling kwam uit de economische analyse naar voren als de meest kosteneffectieve optie. Volgens eerste auteur Rebecca Andersson kan online behandeling met begeleiding daarom een manier zijn om de toegang tot behandeling te vergroten, zeker omdat veel jongeren met depressie lang op passende hulp moeten wachten.
De onderzoekers plaatsen tegelijkertijd kanttekeningen bij de uitkomsten. De resultaten verschilden afhankelijk van de gebruikte statistische analysemethode. In de vooraf vastgestelde primaire analyse presteerde de online behandeling met therapeutische ondersteuning beter dan reguliere zorg. Bij toepassing van een alternatief statistisch model was dat verschil echter niet langer statistisch significant. Andere analyses wezen er juist op dat beide online behandelvormen effectiever waren dan gebruikelijke zorg.
Alternatief bij therapeutentekort
De resultaten wijzen erop dat digitale gedragsactivatie een aanvulling kan zijn op bestaande behandelvormen. Vooral de combinatie van online behandeling en ondersteuning door een therapeut lijkt perspectief te bieden om jongeren eerder te bereiken en tegelijkertijd de behandelkosten te beperken.
Een volledig zelfstandig behandeltraject kan volgens de onderzoekers interessant zijn op plaatsen waar onvoldoende therapeuten beschikbaar zijn. Voordat deze aanpak breder kan worden ingezet, moet echter beter worden onderzocht voor welke jongeren deze vorm effectief en veilig is.
Volgens de onderzoekers is dit de eerste grote gerandomiseerde studie naar gedragsactivatie bij depressieve adolescenten waarin ook een gezondheidseconomische evaluatie is uitgevoerd. De resultaten van de langetermijn follow up worden later gepubliceerd.
Online behandeling in Nederlandse ggz
Al in 2024 werd in Nederland de meerwaarde aangetoond van online behandelingen voor patiënten die kampen met een depressie. GGZ-instelling PsyQ richtte zich toen al jaren in op volledig online behandelen om wachtlijsten te verkorten, behandelcapaciteit efficiënter te benutten en de effectiviteit van behandelingen te vergroten. De aanpak richtte zich aanvankelijk op depressies en angststoornissen. Na een succesvolle pilot werd de online behandeling opgeschaald voor patiënten op de wachtlijst die daarvoor openstonden.
Voor de behandeling gebruikt PsyQ de e-healthtoepassing NiceDay. Cliënten werken met een app, terwijl behandelaren hen via een webportal realtime ondersteunen. Onderzoek van PsyQ liet toen al zien dat volledig online behandelen effectiever kan zijn dan behandeling op locatie, vooral bij depressie. Ook bleken de wachttijden voor online behandeling korter en was minder administratie nodig. PsyQ stelde destijds al dat deze werkwijze op termijn een efficiëntiewinst van 25 procent kon gaan opleveren, waardoor hetzelfde aantal zorgprofessionals meer cliënten kan behandelen.
Referenties
BMJ Mental Health (onderzoek)
