Social media gebruik jeugd remmen met 'pop-up' waarschuwingen

Waarschuwingen over mogelijke gezondheidseffecten van sociale media kunnen jongeren bewuster maken van de risico's en mogelijk hun gebruik verminderen. Dat blijkt uit onderzoek van Stanford Medicine onder ruim duizend tieners en jongvolwassenen. Vooral waarschuwingen over mentale gezondheid, depressie en angst bleken aan te slaan en worden door jongeren dus niet zo zeer gezien als een vorm van betuttel

De studie is geïnspireerd op een oproep uit 2024 van de toenmalige Amerikaanse hoofdinspecteur voor de volksgezondheid Vivek Murthy. Hij pleitte voor gezondheidswaarschuwingen op sociale media, vergelijkbaar met waarschuwingen voor onder meer tabak en alcohol. Inmiddels hebben Californië, Colorado, Minnesota en New York wetgeving voor dergelijke waarschuwingen aangenomen. De Californische wet treedt op 1 januari 2027 in werking.

Vijftien boodschappen getest

Vrijwel alle Amerikaanse tieners en jongvolwassenen gebruiken sociale media. Eerder onderzoek heeft overmatig gebruik in verband gebracht met onder meer depressie, angst, een negatiever lichaamsbeeld en slaapproblemen. Of waarschuwingen daadwerkelijk kunnen helpen om het gebruik te veranderen, is echter nog onvoldoende onderzocht.

De onderzoekers testten daarom veertien waarschuwingen en één controleboodschap bij 1.012 jongeren. Ongeveer de helft was tussen 13 en 17 jaar en de andere helft tussen 18 en 29 jaar. De waarschuwingen gingen over verschillende mogelijke gevolgen van socialmediagebruik, waaronder verslaving, een negatief lichaamsbeeld, slaapproblemen, depressie, angst en bredere mentale gezondheidsrisico's. Ook werd een boodschap getest waarin stond dat sociale media niet bewezen veilig zijn voor jongeren. Daarnaast namen de onderzoekers de waarschuwing uit de Californische wet mee.

De deelnemers kregen de boodschappen in willekeurige volgorde te zien, vormgegeven alsof ze op Instagram verschenen. Vervolgens beoordeelden zij in hoeverre iedere boodschap hen ontmoedigde sociale media te gebruiken en hun bewustzijn van mogelijke schadelijke effecten vergrootte. Ook werd een melding getest die gebruikers adviseerde een schermpauze te nemen, vergelijkbaar met een boodschap die TikTok gebruikt. De controleboodschap ging over het dragen van autogordels en had geen relatie met sociale media.

Mentale gezondheid maakt meeste indruk

Alle gezondheidswaarschuwingen werden door de deelnemers als effectiever beoordeeld dan de controleboodschap. Met uitzondering van de waarschuwing over verslaving scoorden de waarschuwingen over gezondheidseffecten ook beter dan het advies om een schermpauze te nemen.

De sterkste reacties kwamen op boodschappen over algemene schade aan de mentale gezondheid, depressie en angst. Volgens hoofdonderzoeker Anna Grummon is niet onderzocht waarom juist deze waarschuwingen het beste werkten. Mogelijk herkennen jongeren deze problemen bij zichzelf of mensen in hun omgeving en vinden ze de mogelijke gevolgen belangrijk.

Opvallend was dat tieners en jongvolwassenen vergelijkbaar reageerden. De onderzoekers hadden vooraf verwacht dat leeftijd een rol zou kunnen spelen, mede omdat het digitale medialandschap snel verandert. Beide groepen gaven echter consequent aan dat de waarschuwingen hun neiging om sociale media te gebruiken zouden verminderen. Ook de relatief lange en complexe waarschuwing die Californië heeft vastgelegd, scoorde vergelijkbaar met andere gezondheidswaarschuwingen.

Werkelijk gedrag nog onderzoeken

De resultaten betekenen nog niet dat jongeren hun socialmediagebruik daadwerkelijk verminderen. De studie onderzocht wat deelnemers zelf verwachtten te doen na het zien van een waarschuwing. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of pop-ups ook in de praktijk leiden tot ander gedrag.

Bij producten zoals tabak en alcohol is al aangetoond dat goed ontworpen gezondheidswaarschuwingen gemiddeld genomen gedrag kunnen beïnvloeden. Sociale media vormen volgens de onderzoekers echter een andere uitdaging. Waarschuwingen staan daar niet permanent op een verpakking, maar verschijnen bijvoorbeeld als pop-up tijdens het gebruik.

De onderzoekers willen daarom uitgebreider testen hoe dergelijke meldingen in de praktijk functioneren en of formulering, presentatie en frequentie invloed hebben op daadwerkelijk socialmediagebruik. De huidige resultaten suggereren volgens hen in ieder geval dat de precieze bewoording van gezondheidswaarschuwingen daarbij van belang kan zijn.

Eerder onderzoek

Eind vorig jaar concludeerde een ander onderzoek dat zelfs een korte vermindering van social mediag ebruik de mentale gezondheid van jongvolwassenen al kan verbeteren. Voor het onderzoek werden bijna 300 jongeren gedurende drie weken gevolgd met digitale fenotypering, waarbij smartphonegegevens zoals appgebruik en schermactiviteit objectief werden geregistreerd. In de derde week beperkten deelnemers hun gebruik van onder meer Instagram, TikTok, Snapchat, Facebook en X.

Tijdens deze week daalde het gemiddelde socialmediagebruik van 1,9 uur naar 30 minuten per dag. Tegelijkertijd namen angstsymptomen met 16,1 procent af, depressieve klachten met 24,8 procent en slapeloosheid met 14,5 procent. Vooral deelnemers met problematische gebruikspatronen profiteerden. Eenzaamheid nam echter niet af.