Op 1 mei 1976 vertrok de dubbelrompkano Hōkūleʻa vanaf Maui naar Tahiti. Aan boord zat Mau Piailug, meesterzeevaarder van het piepkleine koraaleiland Satawal in Micronesië. Zonder kaart of kompas las hij sterren, deining, wolken en vogels, en hield hij het beeld van zijn bestemming vast in zijn hoofd. Een maand later kwam de kano aan land in Frans-Polynesië en stonden ruim zeventienduizend mensen hen op te wachten.
Kijk nu eens hoe wij in de zorg de verandering organiseren die iedereen noodzakelijk vindt. We tekenen kaarten en rekenen de zorgvraag uit tot op de fte nauwkeurig. Daarna verdwijnt die kaart in een la, tot de werkelijkheid anders uitpakt dan getekend. Ondertussen verandert de zorg zelf nauwelijks. Het moet anders, en ik denk dat we de weg kunnen vinden in hele oude kennis.
De kaart is het probleem
Veranderprogramma's in de zorg werken als westerse zeevaart: je kiest een eindbeeld, trekt een lijn terug naar vandaag en zet er mijlpalen op. Maar een kaart gaat ervan uit dat het land waar je heen wilt er al ligt, en dat is niet het geval met de toekomst van de zorg.
De wayfinders van de Stille Oceaan werkten anders. Nainoa Thompson, de Hawaïaanse zeevaarder die bij Mau in de leer ging, zegt het simpel: "Je kijkt niet naar de sterren en weet dan waar je bent." Er is alleen waarnemen en bijsturen, dag en nacht, weken achter elkaar. Het lijkt meer op je evenwichtsorgaan, het rekent geen eindpositie uit, het corrigeert voortdurend op de kleine afwijkingen. Toch vertrek je niet zonder bestemming. Mau hield het beeld van zijn eiland de hele reis vast. Alleen de route tekende hij niet uit.
Voor mij ligt dat eiland bij zorg die eerder komt en dichter bij mensen is: preventie in plaats van reparatie, met gegevens die vrij stromen en professionals die AI gebruiken als deel van hun vak. Hoe ik daar kom, weet ik nog niet precies. Waar ik heen wil, wel.
Sterren, deining en vogels
Een ster wijst richting zolang hij laag boven de horizon staat. Klimt hij hoger, dan neemt de wayfinder de volgende die op hetzelfde punt opkomt. Een zwak signaal werkt precies zo. Spraakgestuurd rapporteren was kort geleden nog zo'n lage ster. Nu is het snel op weg naar gemeengoed en geeft het steeds minder richting. Wie de zorg wil veranderen, stapt op tijd over op de volgende.
Onder de golven voelt de wayfinder de deining: lang en stabiel, ook als wolken de sterren verbergen. In de zorg zijn vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt die deining. Zij dwingen de verandering af, of we nu willen of niet. De nieuwste AI-toepassing van deze week is een golfje. Wie op die golfjes stuurt, vaart rondjes.
Tahiti is vanaf Hawaï een klein doel. Daarom mikken wayfinders eerst op een gebied van ruim zeshonderd kilometer breed. Dichter bij land lezen ze de vogels. De witte stern vliegt tot bijna tweehonderd kilometer de zee op en keert 's avonds terug naar land. Stop dus met één blauwdruk waar iedereen naartoe moet. Kies een gewenste zone, spreek af welke tekens laten zien dat je dichterbij komt en volg die vogels.
En verken eerst tegen de wind in, zoals de eerste ontdekkingsreizigers in de Stille Oceaan volgens archeoloog Geoffrey Irwin deden. Vonden ze niets, dan bracht de wind hen veilig thuis. Begin dus met stappen die je kunt terugdraaien en neem meer risico naarmate je meer weet.
Aan het bed kunnen we het al
Tijdens een dienst op de SEH komt een patiënt binnen. Ik zie de ademhaling, de huidskleur, de zweetdruppeltjes op het voorhoofd en de blik van de ambulanceverpleegkundige. Ik kies een richting en kijk een paar minuten later opnieuw. We laveren van signaal naar signaal tot we in veilige wateren aankomen. Aan het bed werken we al als wayfinders. In de organisatie tekenen we nog steeds kaarten.
Wat ik hier beschrijf, komt van de Elders en Wayfarers van de Stille Oceaan. Het is levende kennis en zeker geen managementmodel dat je in een workshop van een uur leert. Mau Piailug deelde haar met mensen van buiten zijn eiland toen ze dreigde te verdwijnen. Dankzij die keuze werden in 2007 op Satawal voor het eerst in vijftig jaar weer meesterzeevaarders ingewijd.
Begin met één ster
Stel morgen één vraag aan je team: welk eiland houden wij in ons hoofd? Kies daarna één ster die nu net boven de horizon staat. Spreek af wanneer je opnieuw kijkt en zo nodig een nieuwe ster kiest.
Heb je zelf zo'n ster gevonden? Neem hem mee naar het ICT&health World Conference in Maastricht, van 26 tot en met 28 januari 2027, en pitch hem tijdens The Most Innovative Session. In 120 seconden laat je zien welk eiland jij in je hoofd hebt, daarna gaan zaal en jury met je in gesprek. Zij kijken zoals een wayfinder kijkt: ze beoordelen geen eindproduct, ze lezen tekens. Nooit eerder gepitcht? We bieden coaching. Het idee moet radicaal zijn, je presentatie laten we samen groeien.
De oude zeevaarders staken oceanen over zonder kaart. Tijd om weer naar de sterren te kijken.
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.
