De Nederlandse zorg is decennialang hervormd met marktprincipes: gereguleerde concurrentie, prestatiebekostiging en productieprikkels. Dat bracht efficiëntiedruk, maar ook ongewenste bijeffecten: zorg draait steeds minder om mensen en steeds meer om geld; de patiënt wordt in veel gevallen het verdienmodel en ik vraag mij serieus af of we dat moeten willen anno 2026.
Wat gaat er volgens mij mis
We belonen nog te vaak de verkeerde dingen boven menselijkheid. Instellingen en specialismen worden afgerekend op productie, niet op het oplossen van zorgvragen of op kwaliteit van leven. Dat leidt tot fragmentatie, overbehandeling en een focus op technische interventies in plaats van op wat patiënten écht nodig hebben.
Uit onderzoek en beleidsanalyses blijkt dat bekostiging sterk bepaalt hoe zorgprocessen worden ingericht; dit belemmert preventie en geïntegreerde maatwerkzorg. De discussie over de balans tussen marktwerking en overheidssturing is actueler dan ooit, maar ook enorm complex: gereguleerde marktwerking functioneert deels zoals bedoeld, maar kent duidelijke tekortkomingen die vragen om herijking. Het Delphi‑onderzoek en academische studies tonen al langer aan dat marktmechanismen niet vanzelf leiden tot betere gezondheid en dat alternatieve modellen onderzocht moeten worden. Daarnaast wijzen analyses erop dat investeringen in preventie en geïntegreerde, vraag gestuurde zorg vaak kosteneffectiever zijn dan routinematige inzet van dure behandelingen
Naar vraag gestuurde zorg en het integreren van een sociaal model
Als je het mij zou vragen dan zouden we veel meer moeten naar vraag gestuurde zorg en een sociaal model: aandacht voor sociale determinanten, zelfmanagement en community‑based interventies. Dat betekent minder labelen van mensen als een diagnose of DBC en meer kijken naar functionele status, kwaliteit van leven en persoonlijke waarden.
Richten op gezondheid in plaats van alleen zorg vraagt namelijk andere uitkomstmaten en andere bekostiging: belonen van samenwerking, preventie en langdurige uitkomsten in plaats van losse verrichtingen.
Mijn praktische aanbevelingen voor de toekomst
- Herontwerp bekostiging: verschuif van verrichtingstarieven naar uitkomst‑ en populatiebekostiging.
- Meet wat telt: implementeer uitkomstmaten voor kwaliteit van leven en functionele status.
- Investeer in preventie: prioriteer sociale interventies en leefstijlprogramma’s waar evidence voor is.
- Stimuleer netwerken: faciliteer meer en vaker regionale samenwerking tussen eerstelijns, specialistische zorg en het sociale domein.
Welke risico’s zijn eraan verbonden
Herontwerp van prikkels is politiek en technisch complex; transitiekosten, investeringen in IT en governance en het risico op ongelijkheid zijn reëel. Sommige sociale interventies hebben nog meer robuust bewijs nodig; implementatieonderzoek is cruciaal voordat grootschalige verschuivingen plaatsvinden maar deze verschuivingen zijn wel nodig willen we onze gezondheidszorg betaalbaar houden en toegankelijk voor iedereen.
De menselijk maat als kompas in een digitale zorgwereld
De vraag waarom is dit zo belangrijk raakt de kern van ons zorgstelsel: gezondheidszorg is en blijft mensenwerk. Technologie kan veel, maar het kan nooit de essentie vervangen van wat zorg betekenisvol maakt, namelijk de relatie tussen mens en mens. Juist daarom moeten we kritisch blijven kijken naar de manier waarop digitalisering wordt ingezet als middel en niet als doel. Het ondersteunt professionals, vergroot toegankelijkheid en maakt zorg slimmer, maar alleen wanneer het de menselijke waardigheid versterkt in plaats van verdringt. Jaren van marktwerking en digitalisering hebben geleid tot efficiëntiedruk en een systeem waarin productieprikkels soms zwaarder wogen dan de vraag van de patiënt. Dat model loopt op zijn einde.
De volgende stap is helder: een zorgstelsel dat draait om samenwerking, vraag gestuurde zorg en een sociaal model waarin gezondheid, menselijke waardigheid en wetenschappelijk onderbouwde keuzes leidend zijn. Technologie speelt daarin een cruciale rol, maar altijd in dienst van het grotere geheel.
Als we digitale innovaties koppelen aan een hernieuwde focus op menselijkheid, ontstaat een zorgsysteem dat duurzaam, toekomstbestendig en betekenisvol is voor de mensen voor wie het bedoeld is. Niet omdat het efficiënter is, maar omdat het beter aansluit bij wat zorg in de kern hoort te zijn: mensgericht, rechtvaardig en gedragen door vertrouwen.
Ik wens u allen veel plezier op de ICT&health World Conference 2026.
Together We Care!
