Generatieve AI maakt het mogelijk om steeds meer denkwerk uit te besteden. Chatbots als ChatGPT, Claude en Gemini schrijven teksten, verzamelen informatie en helpen bij tal van andere taken. Dat is efficiënt, maar wat gebeurt er met het eigen denkvermogen wanneer mensen voortdurend terugvallen op een large language model (LLM)? ICT&health schetst in editie 4 twee studies die wijzen op mogelijke cognitieve risico’s.
Een begin 2025 gepubliceerde studie onderzocht het verband tussen het gebruik van AI-tools en kritisch denken. Daarbij stond cognitive offloading centraal: het overdragen van cognitieve taken aan een extern hulpmiddel – zoals een LLM-model.
Op basis van vragenlijsten en diepte-interviews vonden de onderzoekers een negatieve correlatie tussen frequent AI-gebruik en kritisch denkvermogen. Hoe vaker deelnemers AI gebruikten, hoe lager zij hierop scoorden. Jongeren bleken bovendien afhankelijker van AI-tools en presteerden minder goed op kritisch denken dan oudere deelnemers.
Minder hersenactiviteit
Een tweede, als preprint verschenen studie van het MIT Media Lab richtte zich op studenten die essays schreven. De deelnemers werkten met ChatGPT, een zoekmachine zonder AI of uitsluitend hun eigen denkvermogen. Via EEG-metingen brachten de onderzoekers hun hersenactiviteit in kaart.
De groep die zonder hulpmiddelen schreef, vertoonde de meeste hersenconnectiviteit. Gebruik van een zoekmachine ging al gepaard met minder activiteit, terwijl de connectiviteit in de ChatGPT-groep tot 55 procent lager lag. Vooral hersengebieden die betrokken zijn bij creativiteit en informatieverwerking waren minder actief. AI-gebruikers konden zich kort na afloop bovendien minder goed herinneren wat zij hadden geschreven en ervoeren minder eigenaarschap over hun essay.
Bij een controle vier maanden later bleef de hersenconnectiviteit bij voormalige ChatGPT-gebruikers lager toen zij zonder AI over hetzelfde onderwerp schreven. Mogelijk hadden zij de stof tijdens de eerdere opdracht onvoldoende zelf doorgrond. Dat bewijst overigens nog geen blijvende cognitieve schade: daarvoor is volgens de onderzoekers meer en langduriger onderzoek nodig.
Vaardigheden verzwakken
Op korte termijn lijkt veelvuldig LLM-gebruik echter samen te kunnen gaan met minder actieve verwerking, een slechter geheugen en minder kritisch denken. Op langere termijn bestaat het risico dat vaardigheden verzwakken wanneer het brein structureel te weinig wordt uitgedaagd.
Kortom: AI kan waardevolle ondersteuning bieden, maar gebruikers moeten zelf blijven nadenken, controleren en corrigeren – zeker in de zorg, waar fouten verstrekkende gevolgen kunnen hebben.
Voeg ICT&health toe aan Google
Show more content from ICT&health in Google Search.
