Een virtualrealityfilm over patiëntbeleving zorgt voor blijvende gedragsverandering onder zorgprofessionals van het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Dat blijkt uit nieuw onderzoek. Medewerkers voelen zich na het kijken direct ‘wakker geschud’ en houden ook weken later meer oog voor de mens achter de patiënt. Hun houding wordt merkbaar empathischer, met meer aandacht voor hoe zorg daadwerkelijk wordt ervaren.
In het JBZ draait het om passende zorg: zorg die aansluit bij wat voor de patiënt echt telt. Dat vraagt om aandacht, goed luisteren en inlevingsvermogen. Maar onder druk van tijd en werk kan dat in de dagelijkse praktijk naar de achtergrond verdwijnen. Juist daarom is het belangrijk om bewust stil te staan bij hoe patiënten de zorg daadwerkelijk ervaren. De VR-film maakt dat voelbaar. Volgens eigen zeggen als eerste ziekenhuis van Nederland, ontwikkelde het JBZ jaren geleden al een eigen productie, die nog altijd wordt ingezet. Zorgverleners beleven daarin een ziekenhuisbezoek en opname door de ogen van een patiënt. Ze ervaren van dichtbij wat wachten, afhankelijk zijn en onzekerheid met iemand doen.
‘Wakker geschud’
In het kader van het onderzoek, onlangs gepubliceerd in Medical Teacher, bekeken negentien zorgverleners de VR-film. Direct na afloop van de film en enkele weken later werden ze geïnterviewd. De film laat een fictieve, maar realistische patiëntervaring zien van een opname op de Spoedeisende Hulp en een bezoek aan de polikliniek. Onderzoeker en promovendus aan de Universiteit Utrecht David Engelhard: “Zorgverleners benoemden hoe het voelt wanneer er óver je wordt gesproken in plaats van mét je, of wanneer oogcontact ontbreekt en gesprekken gehaast verlopen. De VR-ervaring maakt dat heel tastbaar.”
Bewustzijn vergroten
De VR-ervaring gaf zorgverleners ook inzicht in de onzekerheid en spanning die patiënt-zijn kan oproepen. Volgens Engelhard maakte het hen duidelijk hoe belangrijk het vertrouwen is. De VR-film vergrootte het bewustzijn op drie essentiële punten in de arts-patiëntrelatie: oprechte aandacht, mensgerichte zorg en het bouwen aan vertrouwen. Dat bleef niet bij inzicht alleen. Deelnemers pasten hun gedrag zichtbaar aan: vaker oogcontact, even gaan zitten naast het bed en rustiger, duidelijker uitleg geven. Kleine veranderingen, met merkbaar effect op het contact met de patiënt.
Het onderzoek laat zien hoe krachtig leren door eigen ervaring kan zijn. De VR-film blijkt vooral waardevol voor jonge, minder ervaren zorgverleners die zelf, of in hun directe omgeving, nog geen patiëntervaring hebben gehad. Tegelijkertijd hielp de VR-ervaring ook meer ervaren collega’s om opnieuw stil te staan bij wat het betekent om patiënt te zijn.
Initiatief film
De VR-film is ontwikkeld binnen het programma ‘Toen werd je zelf ziek’, een initiatief van internist-infectioloog Marjan van Apeldoorn en unithoofd Ankie van den Broek. In dit ervaringsleerprogramma staat één uitgangspunt centraal: zelf ervaren om beter te begrijpen. Zorgverleners leren vanuit hun eigen ervaringen als patiënt, of door een patiëntervaring zo realistisch mogelijk na te bootsen, bijvoorbeeld met behulp van virtual reality.
Van Apeldoorn vertelt dat ze zelf als patiënt heeft ervaren dat de essentie van goede zorg zich vaak buiten protocollen afspeelt. Het gaat volgens haar over aansluiten, luisteren en het verschil durven maken. De VR-sessies maken dat voelbaar.
VR-bril patiënten
Ook patiënten en zorgvragers zelf hebben baat bij de VR-bril. Zo wordt in het Geboortecentrum van VieCuri de BirthCoach Virtual Reality-bril ingezet om vrouwen tijdens de bevalling meer rust te geven via ontspannende beelden, ademhalingsoefeningen en meditatie, zonder medicatie. De wetenschappelijk onderbouwde methode wordt al in meerdere ziekenhuizen gebruikt en uit onderzoek blijkt dat 96 procent van de gebruikers het bij een volgende bevalling opnieuw zou kiezen.
Ook schreven we in augustus vorig jaar over een pilotstudie van het HagaZiekenhuis waarbij de VR-bril centraal staat. Aan dat onderzoek op de KNO-afdeling kunnen patiënten met tinnitus deelnemen. In de studie onderzoekt neuropsycholoog Olav Wagenaar of het gebruik van een VR-bril en het spelen van games daarmee de ervaren hinder van tinnitus kan verminderen.
