In de richtlijn die voorschrijft hoe ik als neuroloog een ontslagbrief aan de huisarts opstel, staat een zin uit december 2017: "Wees terughoudend met afkortingen. Het gebruik van afkortingen in de tekst van een rubriek leidt vaak tot verwarring en soms tot fouten aan de ontvangende kant." Ruim acht jaar later bouwen we software die deze verwarring aan de ontvangende kant moet wegnemen.
Die richtlijn heet HASP, voluit Richtlijn Informatie-uitwisseling tussen huisarts en medisch specialist, onderschreven door het Nederlands Huisartsen Genootschap en de Federatie Medisch Specialisten. Zij bepaalt het raamwerk van een ontslagbericht in vaste rubrieken: ‘Reden bericht’, ‘Conclusie, diagnose’, ‘Beleid’, ‘Aanbeveling uw follow-up’. En zij legt vast wanneer het er moet zijn: vanuit de kliniek in principe op het moment van ontslag en uiterlijk binnen 24 uur, vanuit de polikliniek uiterlijk binnen vijf dagen.
Hoe de brief binnenkomt
In juli 2026 beschreef De Dokter, het magazine van de Landelijke Huisartsen Vereniging, hoe de post bij huisartsen binnenkomt. Christiaan Grigoleit, LHV-beleidsmedewerker ICT en Zorg, somt knelpunten op basis van onderzoek van de vereniging: onvolledige of slecht leesbare afzenderinformatie, en systemen die berichten niet kunnen groeperen, filteren, sorteren of prioriteren. "Alles lijkt dan even belangrijk."
Daarbij komt dat berichten van specialisten niet altijd volgens de bestaande afspraken zijn opgesteld, zodat huisartsen extra tijd kwijt zijn aan zoeken. "Die onduidelijkheid maakt de verwerking foutgevoeliger", zegt Grigoleit. Een huisarts met een solopraktijk rekent in hetzelfde artikel voor dat de post hem twintig tot dertig minuten per dag kost.
Over de oplossing is Grigoleit ondubbelzinnig. "Om informatie die niet helemaal volgens de regels wordt aangeleverd, te ordenen, is geen AI nodig", zegt hij. "Maar wil je die berichten ook laten analyseren, interpreteren of het HIS zelfs vervolgacties laten voorstellen? Dat kan met AI, maar raakt wel aan de beroepsopvatting van de huisarts, omdat het medische taken zijn." Hij oppert een andere weg: een soort ombudsman die stimuleert dat iedereen zich beter houdt aan afspraken over standaardformats.
Repareren we de rommel in de ontslagbrief dus bij de verzender, of bij de ontvanger?
Prikkel verdwijnt aan verzendkant
Voorlopig kiezen we vrijwel overal voor de ontvanger. Uit een LHV-peiling van november 2025 onder 1168 huisartsen blijkt dat 60 procent al met AI werkt en dat bijna negen van de tien gebruikers die wekelijks of dagelijks inzet.
De opbrengst is bescheidener dan de cijfers doen vermoeden: één op de vijf merkt duidelijke werkdrukverlaging, ruim de helft een lichte. Wij in de tweede lijn merken er niets van, want wij zijn de kant die verstuurt, en de winst of het uitblijven daarvan slaat neer in een praktijk waar wij nooit komen.
Een taalmodel dat van een slordige brief een leesbare samenvatting maakt, ruimt de gevolgen op van iets wat aan mijn kant is nagelaten - buiten mijn blikveld. De richtlijn wees afkortingen in 2017 al aan als bron van fouten aan de ontvangende kant en legde het voorkomen daarvan bij de verzender. Ontcijfert een model die afkortingen voortaan zelf, dan verdwijnt het laatste signaal dat mij vertelde dat mijn brief niet deugde. Ik zie niet hoe wij die rubrieken dan alsnog gaan invullen.
Een spreekuur loopt uit, het EPD biedt een sjabloon dat de HASP-rubrieken niet als afzonderlijke velden kent, en een model dat vandaag door een rommelige brief heen leest, helpt de huisarts die vanavond nog een stapel berichten moet wegwerken. Normering kost jaren en levert hem vandaag niets op. De keuze voor de ontvangende kant geeft het snelste effect. Een verdedigbare keuze zolang aan de verzendkant niemand meet hoe groot het probleem eigenlijk is.
De Meerjarenagenda Wegiz, waarin VWS vastlegt welke gegevensuitwisselingen als eerste verplicht elektronisch moeten verlopen, telt elf uitwisselingen; vijf daarvan zijn geprioriteerd. De medische brief van specialist aan huisarts staat er niet tussen. Een van de criteria luidt: "Gegevensuitwisselingen zonder (zicht op) een kwaliteitsstandaard komen niet op de Meerjarenagenda Wegiz." Die standaard bestaat voor de ontslagbrief sinds december 2017, dus op dat criterium kan het niet stuklopen.
In de Regiegroep Aanpak Regeldruk zitten de LHV en de Federatie Medisch Specialisten aan één tafel. Die groep moet de administratietijd van zorgverleners per 1 januari 2030 terugbrengen tot maximaal 20 procent van de werktijd. Zolang wij het schrijven van een goede brief vooral wegen als administratie die omlaag moet, wint het sjabloon dat het snelst klaar is.
Terug naar de ontslagbrief die ik zelf verstuur.
Nodig aan verzendkant
Een huisarts die opnieuw moet zoeken waar de conclusie staat, weet niet of dat pech is of patroon; de vakgroep die de brief verstuurde, weet het evenmin. Wetenschappelijke verenigingen en vakgroepen kunnen dat meten: bevatten onze ontslagberichten de HASP-rubrieken, en zijn ze binnen de termijn verstuurd? Terugkoppeling per vakgroep, bedoeld als spiegel, is genoeg om het gesprek op de afdeling te laten beginnen.
Op de klinische werkplek wordt die brief geschreven onder tijdsdruk, aan het eind van een dienst, in het scherm dat de leverancier heeft gebouwd. Een arts vult in wat het sjabloon biedt. Een rubriek die het systeem niet kent, kan hij niet vullen. Maak van de HASP-rubrieken daarom velden in plaats van vrije tekst. Dan kan de ontvangende kant sorteren en prioriteren zonder een benodigd AI-model, precies zoals Grigoleit dat voor gekoppelde labuitslagen omschreef: daar heb je niet eens AI voor nodig.
Zet de medische brief van specialist aan huisarts daarnaast op de Meerjarenagenda Wegiz. Het Informatieberaad Zorg adviseert over die agenda en de minister stelt haar vast, dus daar ligt de handeling. Een huisarts die niet weet of hij over twee jaar of nooit een gestructureerd bericht ontvangt, kan zijn systeem daar niet op inrichten. Zijn leverancier evenmin. Het criterium van de kwaliteitsstandaard vormt voor deze brief geen beletsel.
Brief als kleinste deel federatieve laag
Eerder dit jaar betoogde ik dat federatief leren geen onderzoeksparadigma meer is, maar de werkende laag van de zorg-AI wordt: modellen die decentraal worden getraind bij zorgaanbieders, terwijl de patiëntgegevens blijven waar ze zijn.
Daarbij hoorde de kanttekening dat zo'n laag valt of staat met semantiek, omdat een huisartsenpraktijk en een ziekenhuis verschillen in populatie, in coderingsconventies en in behandelpaden. Die semantiek begint kleiner dan bij OMOP als gemeenschappelijk datamodel of FHIR als uitwisselingsstandaard. Zij begint bij de rubriek die de verzender wel of niet invult.
Dat geldt in beide richtingen. De HASP-richtlijn schrijft de huisarts in diens verwijsbericht net zo goed verplichte rubrieken voor: reden en context van de verwijzing, ingestelde behandeling, episodelijst, medicatie, overgevoeligheden en contra-indicaties. Wat daar wordt ingevuld, is precies wat een model aan de ontvangende kant moet kunnen lezen, en wat het over vijf jaar zou moeten kunnen leren.
Vandaag kost een lege rubriek de ontvanger een paar minuten zoekwerk. In een federatieve laag kost diezelfde lege rubriek iets anders: een knooppunt dat minder bijdraagt aan wat er landelijk wordt geleerd, zonder dat zichtbaar is welk knooppunt dat was.
Prijskaartje vervalt nu al
Stel dat die laag er komt. Een neuroloog ziet in 2031 een patiënt met chronische hoofdpijn en werkt met een model dat wordt bijgewerkt met behandeluitkomsten bij alle aangesloten zorgaanbieders, zonder dat één dossier de instelling verlaat. De huisarts die verwees, krijgt van datzelfde model voorbereidende suggesties. Dan is de brief tussen die twee tegelijk overdracht en leermateriaal, en bepaalt de discipline van vandaag hoe goed die suggesties over vijf jaar zijn. Een aantrekkelijk beeld, met een prijskaartje dat nu al vervalt. De trainingsdata van 2031 zijn de brieven die wij deze week schrijven.
De huisarts die morgenochtend mijn ontslagbrief opent, wil weten wat er met zijn patiënt is gebeurd en wat hij/zij nu moet doen. De richtlijn heeft daar een rubriek voor, ‘Aanbeveling uw follow-up’, met de instructie dat de specialist daarin beleid formuleert dat hij de huisarts voorstelt.
Staat dat beleid in de juiste rubriek, dan is hij in enkele seconden klaar; moet hij het ergens uit de lopende tekst halen, dan kost het tijd of hij laat zijn systeem zoeken. Dat laatste kunnen we bouwen en het zal waarschijnlijk goed werken, alleen verandert het niets voor de huisarts die de volgende ochtend weer een brief opent waarin het antwoord niet op zijn plaats staat.
