AI heeft de potentie om de zorg te transformeren. Waar slimme algoritmen en AI-tools tot voor kort toekomstmuziek leken, zijn ze nu steeds vaker realiteit in ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. Ze kunnen zorgen voor snellere diagnoses, minder administratie en meer tijd voor de patiënt. Maar die belofte komt niet vanzelf, schreven Stijn van Duinhoven, Karin Zwiggelaar in een eerdere editie van ICT&health.
Verantwoord gebruik van AI vraagt volgens hen om zorgprofessionals die begrijpen hoe AI werkt, waar de kansen liggen én waar de grenzen zijn. Onbekend maakt onbemind — dat remt niet alleen het gebruik, maar vergroot ook het risico op fouten en onbedoelde gevolgen zoals privacy-inbreuken of discriminatie door vooroordelen (bias) in de data of algoritmes.
In hun eerste artikel over AI-geletterdheid (ICT&health 3, 2025) benadrukten Van Duinhoven en Zwiggelaar dat AI-geletterdheid een essentiële randvoorwaarde is voor veilige, effectieve en ethisch verantwoorde inzet van AI in de zorg. In dit vervolg gaan we een stap verder: hoe werk je concreet aan AI-geletterdheid binnen je organisatie? Welke stappen kun je zetten om nieuwsgierigheid te prikkelen, kennis op te bouwen en vertrouwen te creëren? In het vervolgartikel wordt duidelijk hoe AI-geletterdheid in de praktijk gebracht kan worden: met concrete stappen, voorbeelden en praktische handvatten.
Stappen naar AI-geletterdheid
AI-geletterdheid begint met nieuwsgierigheid. Niet alleen erover praten, maar ook zelf ervaren wat AI kan betekenen. Door AI te verkennen in de eigen werkomgeving, met eigen vragen, ontstaat vertrouwen én eigenaarschap. Organisaties kunnen dit stimuleren met laagdrempelige initiatieven, zoals workshops, Lunch & Learn-sessies of kleine experimenten op de werkvloer. Maar AI-geletterdheid vraagt uiteindelijk om meer dan alleen verkenning. Wie AI duurzaam wil integreren in de zorgpraktijk, doet er goed aan om gestructureerd te werk te gaan. We adviseren daarbij vier stappen:
- Bepaal het ambitieniveau: hoe wil de organisatie AI inzetten? Vooroplopen of (snel) volgen? Hoe kan de organisatie voldoen aan wet- en regelgeving en wat zijn de ethische uitgangspunten? Is er ruimte om te experimenteren en te leren, of ligt de nadruk op implementatie en risicobeheersing?
- Inventariseer huidige én toekomstige AI-toepassingen: welke toepassingen zijn al in gebruik, welke worden verwacht, en wat is hun potentiële impact? Breng in kaart wie ermee gaat werken, wat de risico’s zijn en welk niveau van AI-geletterdheid nodig is om de AI-toepassing veilig en verantwoord te kunnen gebruiken.
- Analyseer de gebruikersgroepen: breng in kaart welke medewerkers met AI gaan werken, wat er van hen wordt verwacht en welk kennisniveau zij nu hebben. Maak onderscheid in het leertraject op drie niveaus: algemeen (voor iedereen), toepassingsgericht (voor gebruikers van specifieke AI-toepassingen) en expertniveau gericht op specialisten zoals datawetenschappers, klinisch fysici en leden van ethiek- of AI-werkgroepen. AI-geletterdheid is relevant voor álle medewerkers die met AI-systemen werken, ongeacht hun functie of afdeling. Daarom is het belangrijk dat het leertraject aansluit bij de rol en het instapniveau en leertempo van elke doelgroep — van basiskennis voor brede bewustwording tot verdiepende modules voor specialisten en besluitvormers.
- Richt het cursusaanbod in: combineer de inzichten uit de vorige stappen en bepaal welk leertraject past bij jouw organisatie. Kies de juiste leervorm: e-learning, workshops, klassikale sessies of een combinatie (blended learning). Beslis of je werkt met formele certificering of alleen informele leerbewijzen. Bepaal of je gebruikmaakt van bestaande cursussen, zelf materiaal ontwikkelt of dat samen met andere ziekenhuizen of andere partners doet. Overweeg integratie in een leermanagementsysteem (LMS) voor voortgangsbewaking en snelle onboarding van nieuwe medewerkers, en aansluiting bij bestaande trainingen zoals digitale vaardigheden, datageletterdheid of ethiek.
Door deze stappen te doorlopen en bewust keuzes te maken, ontstaat een flexibel en toekomstgericht leertraject dat aansluit bij de strategie én praktijk van de organisatie.
Blik op de toekomst
AI is geen toekomstmuziek meer, maar realiteit. De komende jaren zullen zorgprofessionals steeds vaker samenwerken met AI-assistenten en slimme algoritmen. Dat vraagt om meer dan technologische innovatie: het vraagt om mensen die weten wat AI is, hoe het werkt en hoe je het verantwoord inzet. AI-geletterdheid is daarbij onmisbaar. Niet alleen om te voldoen aan wet- en regelgeving, maar vooral om AI écht te laten werken voor de zorg.
Meer weten? Lees het hele artikel in ICT&health 4, 2025. Of lees het in ons online magazine.
