De gezondheidszorg moet wereldwijd anders worden georganiseerd om de toenemende zorgvraag, vergrijzing en personeelstekorten het hoofd te bieden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) pleit in een nieuw rapport voor een betere integratie van zorgprofessionals en medewerkers in de langdurige en maatschappelijke zorg. Digitalisering, interoperabiliteit en technologische innovatie kunnen daarbij een belangrijke ondersteunende rol spelen. Tegelijkertijd benadrukt de WHO dat investeringen in technologie alleen onvoldoende zijn om de zorg toekomstbestendig te maken.
Zorgtransformatie vraagt om integratie
De toenemende zorgvraag stelt zorgstelsels wereldwijd voor grote uitdagingen. Door de vergrijzing en het groeiende aantal mensen met chronische aandoeningen neemt de behoefte aan langdurige zorg en ondersteuning toe. Tegelijkertijd kampen veel landen met personeelstekorten en financiële beperkingen.
Volgens de WHO vormt de versnippering tussen gezondheidszorg en langdurige en maatschappelijke zorg een belangrijk obstakel. Zorgprofessionals en andere zorgmedewerkers werken vaak binnen afzonderlijke organisaties, financieringsstructuren en beleidskaders. Dat bemoeilijkt samenwerking en kan ten koste gaan van de efficiëntie, continuïteit en kwaliteit van zorg. In het rapport ‘Development, management and support of care workers – towards an integrated health and care workforce’ presenteert de WHO twintig beleidsterreinen waarop landen maatregelen kunnen nemen om de zorgarbeidsmarkt te versterken.
Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om artsen en verpleegkundigen, maar ook om medewerkers die persoonlijke verzorging en ondersteuning bieden in de thuiszorg, woonzorgvoorzieningen en andere zorgomgevingen. Hun werkzaamheden zijn essentieel voor het functioneren van zorgstelsels, maar krijgen volgens de WHO onvoldoende aandacht in het personeelsbeleid.
Digitalisering ondersteunt samenwerking
Een belangrijk onderdeel van de aanbevelingen betreft de inzet van digitale technologie. De WHO adviseert overheden en zorgorganisaties te investeren in passende technologische voorzieningen, waaronder interoperabele digitale systemen en platforms die de samenwerking en zorgverlening ondersteunen. Goede informatie-uitwisseling is vooral belangrijk wanneer patiënten overgaan van het ziekenhuis naar een verpleeghuis of thuiszorgomgeving. Digitale toepassingen kunnen helpen om de communicatie tussen betrokken zorgverleners te verbeteren en de overdracht van zorg beter te organiseren.
De WHO benadrukt daarnaast het belang van digitale vaardigheden. Zorgmedewerkers moeten toegang krijgen tot passende technologie en voldoende worden opgeleid om deze effectief te gebruiken. Daarbij moet rekening worden gehouden met verschillen in digitale toegankelijkheid en vaardigheden. Ook technologieën zoals hulpmiddelen, medische apparatuur, telezorg en robotica kunnen bijdragen aan het verminderen van fysieke belasting en het ondersteunen van zorg op afstand.
De WHO plaatst daarbij wel kanttekeningen. Onderzoek naar de effecten van verschillende technologieën laat wisselende resultaten zien. Bij de introductie van bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie, robotica en digitale monitoring moeten organisaties daarom ook rekening houden met mogelijke onbedoelde gevolgen.
Betere data voor toekomstbestendige zorg
Naast digitalisering van de zorgverlening vraagt de WHO aandacht voor het verbeteren van gegevens over de zorgarbeidsmarkt. In veel landen ontbreekt een volledig beeld van het aantal zorgmedewerkers, hun werkzaamheden, opleidingsniveau en arbeidsomstandigheden. Vooral medewerkers buiten traditionele zorginstellingen blijven regelmatig buiten beeld.
De WHO adviseert overheden om gegevens over zorgprofessionals en andere zorgmedewerkers systematisch te verzamelen, te analyseren en internationaal beter vergelijkbaar te maken. Bestaande informatiesystemen voor personeelsplanning kunnen daarvoor worden uitgebreid. Ook pleit de organisatie voor uniforme definities van beroepen en functies.
Betrouwbare gegevens moeten beleidsmakers helpen om personeelstekorten beter in kaart te brengen, toekomstige behoeften te voorspellen en gerichter te investeren in opleiding, werving en personeelsbehoud. Daarmee vormt datagedreven personeelsplanning een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendig zorgstelsel.
Zorg organiseren rondom de patiënt
De WHO pleit voor een bredere transformatie naar geïntegreerde, persoonsgerichte zorg. Daarbij moet de organisatie van zorg niet uitsluitend worden bepaald door instellingen en professionele grenzen, maar vooral door de behoeften van mensen die zorg en ondersteuning ontvangen. Dat is met name relevant voor ouderen, mensen met een beperking en patiënten met chronische aandoeningen. Zij zijn vaak afhankelijk van verschillende zorgverleners en ondersteunende diensten.
De WHO ziet een belangrijke rol voor eerstelijnszorg en samenwerking tussen ziekenhuizen, langdurige zorg en ondersteuning in de eigen leefomgeving. Om deze samenwerking mogelijk te maken, moeten overheden volgens het rapport ook bestuurlijke en financiële barrières aanpakken. De organisatie noemt gezamenlijke bestuurlijke structuren, samenwerking tussen ministeries en geïntegreerde financieringsmodellen als mogelijke instrumenten. Ook gezamenlijke inkoop en bekostiging van zorgdiensten kunnen bijdragen aan betere afstemming.
Innovatie begint bij zorgmedewerkers
Technologische innovatie en organisatorische veranderingen zijn volgens de WHO onvoldoende wanneer zorgmedewerkers niet beschikken over de juiste kennis, vaardigheden en ondersteuning. Daarom pleit de organisatie voor gestandaardiseerde opleidingen, erkende kwalificaties en mogelijkheden voor permanente professionele ontwikkeling.
Interprofessioneel onderwijs moet de samenwerking tussen verschillende beroepsgroepen verbeteren. Digitale en hybride opleidingsvormen kunnen daarbij helpen om scholing toegankelijker te maken. Ook loopbaanontwikkeling verdient meer aandacht. Zorgmedewerkers moeten mogelijkheden krijgen om zich te specialiseren, aanvullende verantwoordelijkheden op zich te nemen en door te groeien naar andere functies.
Daarnaast benadrukt de WHO het belang van betere arbeidsomstandigheden, eerlijke beloning en maatregelen tegen werkdruk en burn-out. Deze investeringen zijn niet alleen belangrijk voor het welzijn van medewerkers, maar ook om ervaren personeel te behouden en de aantrekkelijkheid van zorgberoepen te vergroten.
Structurele investeringen
De aanbevelingen bestrijken de volledige loopbaan van zorgmedewerkers, van opleiding en instroom tot professionele ontwikkeling, behoud en pensionering. Ook gendergelijkheid, arbeidsmigratie en de positie van medewerkers bij publieke en private zorgaanbieders krijgen aandacht.
Het rapport is gebaseerd op een internationale literatuurstudie met 151 wetenschappelijke en andere bronnen, aangevuld met adviezen van deskundigen. De WHO erkent dat veel beschikbare onderzoeksgegevens afkomstig zijn uit hoge-inkomenslanden en dat aanvullend onderzoek noodzakelijk is. Uiteindelijk benoemt de organisatie twee overkoepelende prioriteiten: betere opleiding en scholing, en verbetering van arbeidsomstandigheden, waaronder beloning en sociale bescherming.
Voor zorgorganisaties en beleidsmakers onderstreept het rapport daarmee dat zorgtransformatie meer omvat dan de introductie van nieuwe technologie. Digitalisering en innovatieve zorgmodellen kunnen bijdragen aan een toegankelijker en duurzamer zorgstelsel, maar vragen tegelijkertijd om structurele investeringen in mensen, samenwerking en organisatie. De belangrijkste boodschap is dat toekomstbestendige zorg alleen mogelijk is wanneer technologische ontwikkeling en personeelsbeleid gezamenlijk worden aangepakt.
Referenties
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.