AI vindt steeds sneller zijn weg naar ziekenhuizen en zorginstellingen. Van slimme monitoring van patiënten tot automatische verslaglegging en ondersteuning bij klinische besluitvorming: de technologie belooft zorgprofessionals tijd te besparen en de kwaliteit van zorg te verbeteren. Tegelijkertijd groeit de discussie over de impact van AI op het verpleegkundig beroep. Versterkt de technologie de verpleegkundige zorg, of dreigt zij menselijke aspecten van het vak naar de achtergrond te drukken?
Die vraag staat centraal in een nieuw rapport van de University of Pennsylvania School of Nursing, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nursing Outlook. De onderzoekers schetsen zowel de kansen als de risico’s van AI binnen de verpleegkunde en pleiten voor een zorgvuldige, verpleegkundig geleide implementatie.
De bijdrage van AI
Volgens de onderzoekers kan AI op verschillende manieren bijdragen aan betere zorg. Zo kunnen administratieve taken worden geautomatiseerd, waardoor verpleegkundigen meer tijd overhouden voor direct patiëntcontact. Ook kan AI helpen bij het analyseren van grote hoeveelheden patiëntgegevens, het vroegtijdig signaleren van gezondheidsrisico’s en het ondersteunen van klinische besluitvorming.
Daarnaast biedt de technologie mogelijkheden voor gepersonaliseerde patiëntvoorlichting en zorg op maat. Door patronen in data te herkennen, kunnen zorgverleners beter inspelen op individuele behoeften van patiënten en gezondheidsrisico’s binnen specifieke populaties sneller identificeren.
Verpleegkundigen bevinden zich volgens de auteurs in een unieke positie om de inzet van AI te begeleiden. Zij staan dicht bij de patiënt, begrijpen de dagelijkse zorgprocessen en kunnen beoordelen of technologische toepassingen daadwerkelijk aansluiten bij de praktijk.
Gebrek aan kennis
Tegelijkertijd signaleren de onderzoekers belangrijke knelpunten. Een van de grootste uitdagingen is het ontbreken van robuuste governance- en evaluatiekaders voor AI in de zorg. Veel organisaties willen AI snel implementeren, maar beschikken nog niet over duidelijke standaarden voor validatie, monitoring, eerlijkheid en verantwoording.
Ook de kennis van AI onder verpleegkundigen is volgens de auteurs nog beperkt. Daardoor bestaat het risico dat systemen worden gebruikt zonder voldoende inzicht in de werking, beperkingen of mogelijke fouten van de technologie. Daarnaast wijzen de onderzoekers op bekende problemen zoals vooringenomen algoritmen, onvolledige datasets en zogenoemde ‘hallucinaties’, waarbij AI-systemen overtuigend klinkende maar feitelijk onjuiste informatie genereren.
Een ander aandachtspunt is de integratie van AI in bestaande werkprocessen. Een technisch geavanceerd systeem levert volgens de onderzoekers weinig op wanneer het niet aansluit bij de dagelijkse praktijk of juist extra administratieve lasten creëert.
Menselijke zorg blijft onvervangbaar
De onderzoekers benadrukken dat AI nooit een vervanging kan zijn voor essentiële verpleegkundige competenties zoals empathie, moreel oordeel en belangenbehartiging van patiënten. Juist deze menselijke aspecten vormen volgens hen de kern van goede verpleegkundige zorg.
Daarnaast roept de inzet van AI ethische vragen op rond privacy, geïnformeerde toestemming, transparantie en aansprakelijkheid. Wie draagt bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid wanneer een AI-gestuurde aanbeveling leidt tot een verkeerde beslissing? En begrijpen patiënten voldoende wanneer en hoe AI wordt ingezet bij hun behandeling? De auteurs waarschuwen daarom tegen het beschouwen van AI-systemen als zelfstandige ‘zorgverleners’. Dat zou verantwoordelijkheden kunnen vertroebelen en professionele standaarden onder druk zetten.
Structurele AI-educatie
Om de kansen van AI verantwoord te benutten, formuleren de onderzoekers vijf aanbevelingen. Zo pleiten zij voor structurele AI-educatie binnen verpleegkundige opleidingen, vergelijkbaar met vakgebieden als farmacologie en gezondheidsinformatica. Daarnaast moeten verpleegkundigen vanaf het begin betrokken worden bij de ontwikkeling en evaluatie van AI-systemen.
Ook roepen de auteurs op tot grondige klinische tests voordat AI op grote schaal wordt ingezet. Daarbij moet niet alleen gekeken worden naar nauwkeurigheid en veiligheid, maar ook naar effecten op werkdruk, personeelsinzet, zorgcontinuïteit en kosten.
De onderzoekers concluderen dat AI een belangrijke rol kan spelen in de toekomst van de zorg, mits de technologie wordt ontwikkeld en toegepast vanuit de behoeften van patiënten en zorgprofessionals. Verpleegkundigen zouden daarbij niet slechts gebruikers van AI moeten zijn, maar medeontwerpers en mede-eigenaren van de technologie die hun vak steeds sterker zal beïnvloeden.
Gebruik AI groeit
In april schreven we over het feit dat steeds meer zorgprofessionals, en met name verpleegkundig specialisten, in Nederland gebruikmaken van AI. Uit onderzoek van het Nivel bleek dat eind 2025 iets meer dan de helft van de ondervraagden AI in het werk gebruikte, waarbij ruim 80 procent van de verpleegkundig specialisten AI inzette, tegenover circa 40 procent van de verzorgenden.
AI wordt vooral gebruikt voor het opzoeken van informatie via tools als ChatGPT en Copilot en voor verslaglegging in elektronische cliëntendossiers. Tegelijkertijd voelt twee derde van de zorgprofessionals zich onvoldoende voorbereid op het werken met AI. Meer dan 60 procent heeft behoefte aan scholing, met name over praktische toepassingen, het beoordelen van AI-uitkomsten en veilig en verantwoord gebruik van de technologie.
