Artsen willen graag duurzamer voorschrijven, maar missen kennis

Nederlandse artsen staan in grote meerderheid open voor het voorschrijven van duurzamere medicijnen, maar weten nog onvoldoende hoe ze dat in de praktijk kunnen doen. Dat blijkt uit een landelijke enquête onder 440 artsen, uitgevoerd door onderzoekers Job van Boven en Sophie Veenstra van het UMCG. Medicijnen zijn belangrijk voor de gezondheid, maar kunnen ook het milieu belasten en daarmee onder meer de kwaliteit van water en het klimaat beïnvloeden.

Volgens Van Boven groeit daarom de aandacht voor ‘planetary prescribing’: “Artsen kijken dan bij het voorschrijven van medicijnen niet alleen naar effectiviteit, veiligheid en doelmatigheid, maar ook naar de gevolgen voor het milieu. Het uitgangspunt daarbij is dat duurzaamheid onderdeel wordt van de behandelkeuze, zonder dat de kwaliteit van zorg daaronder lijdt.” Van Boven zegt dat dat ook mogelijk is omdat er voor tientallen middelen er inmiddels alternatieven zijn die minder belastend zijn voor het milieu en even veilig en effectief zijn voor de patiënt.

Grote bereidheid

De bereidheid onder zorgverleners om duurzamer voor te schrijven is groot. Uit het onderzoek blijkt dat 94 procent vindt dat duurzaam voorschrijven in de Nederlandse gezondheidszorg moet worden gestimuleerd. Daarnaast geeft 97 procent aan te overwegen een medicijn met een lagere milieubelasting te kiezen als dit even goed werkt.

Tegelijkertijd lopen artsen tegen verschillende knelpunten aan. Zo geeft twee derde van de deelnemers aan niet te weten of een medicijn PFAS bevat. Ook is bij veel zorgverleners niet bekend waar betrouwbare informatie over de milieubelasting van medicijnen te vinden is. Voor 60 procent vormen daarnaast het ontbreken van duidelijke richtlijnen of aanbevelingen een belemmering om duurzamer voor te schrijven.

Opnemen in richtlijnen

Volgens de onderzoekers is de bereidheid onder zorgverleners om duurzaamheid mee te nemen in het voorschrijfgedrag groot, maar zijn daarvoor wel duidelijke randvoorwaarden nodig. Gerichte scholing en landelijke richtlijnen kunnen daarbij helpen. Informatie over de milieubelasting van medicijnen zou volgens Van Boven onderdeel moeten worden van medische richtlijnen en elektronische voorschrijfsystemen. Zo kunnen artsen duurzaamheid meenemen in hun keuze zonder dat dit een extra handeling in het werkproces wordt.

Ook op nationaal en Europees niveau zijn volgens Van Boven stappen nodig. Zo zouden de milieueffecten van medicijnen volgens hem een grotere rol moeten spelen bij de toelating van nieuwe geneesmiddelen. Daarnaast is meer inzicht nodig in de milieubelasting van de volledige medicijnketen, van productie en distributie tot gebruik en afval. Ook de bijdrage aan antimicrobiële resistentie hoort daarbij. Van Boven vindt verder dat zorgverzekeraars bij hun vergoedingsbeleid naast prijs ook duurzaamheid zouden moeten meewegen.

Over het onderzoek

Aan de landelijke enquête deden 440 Nederlandse voorschrijvers mee. De groep bestond uit onder anderen huisartsen, medisch specialisten, arts-assistenten, verpleegkundig specialisten, physician assistants, praktijkondersteuners en tandartsen. De enquête werd in de zomer van 2026 uitgevoerd en maakt deel uit van een door EFRO gefinancierd project dat zich richt op het terugdringen van medicijnresten in water.

Eind vorig jaar schreven we ook over initiatieven om de milieu-impact van medicijnen terug te dringen. Daarbij werd onder meer aandacht besteed aan de ontwikkeling van een leidraad voor duurzame farmaceutische zorg en aan mogelijkheden voor zorgverleners om duurzamer voor te schrijven.