Duitsland komt met een ambitieuze vernieuwing van zijn nationale digitale gezondheidsstrategie. Kunstmatige intelligentie, interoperabiliteit en de European Health Data Space (EHDS) staan centraal in de transformatie van de Duitse gezondheidszorg. De aankondiging volgt kort nadat onderzoek van technologiebedrijf HTEC liet zien dat Duitsland weliswaar vooruitgang boekt met AI in de zorg, maar internationaal nog altijd niet tot de koplopers behoort.
De herziene routekaart, gepresenteerd door het federale ministerie van Volksgezondheid (BMG), bouwt voort op de strategie van het land uit 2023. De strategie is gepubliceerd onder de titel Gemeinsam Digital 2026 en beschrijft hoe Duitsland de komende jaren zijn digitale zorgstelsel verder wil ontwikkelen: van individuele digitale projecten naar een verbonden gezondheidszorgsysteem waarin data, digitale diensten en AI geïntegreerd worden in de dagelijkse zorgverlening.
EPD centraal
Het elektronisch patiëntendossier (ePA, elektronische Patientenakte) blijft centraal staan in de strategie. De Duitse overheid ziet het ePA echter niet langer alleen als een opslagplaats voor medische informatie. Het moet uitgroeien tot een digitale partner die patiënten en zorgverleners gedurende het hele zorgtraject actief ondersteunt.
Geplande uitbreidingen omvatten digitale triage, elektronische verwijzingen en geïntegreerde afsprakenplanning. Deze functies zullen patiënten naar verwachting in staat stellen om zorgtrajecten te doorlopen vanuit één digitale omgeving, terwijl zorgprofessionals beschikken over completere en actuelere informatie.
Duitsland streeft ernaar dat in 2030 meer dan 20 miljoen burgers actief gebruikmaken van de ePA. De overheid wil ook dat gebruikers profiteren van ten minste zeven gestructureerde, datagestuurde zorgdiensten die gebaseerd zijn op gestandaardiseerde gezondheidsinformatie.
Een andere belangrijke mijlpaal staat gepland voor eind 2027, wanneer artsenbrieven naar verwachting volledig elektronisch zullen worden uitgewisseld binnen het zorgsysteem. Volgens de strategie moet dit de administratieve lasten verminderen, papieren processen elimineren en de informatie-uitwisseling tussen zorgverleners verbeteren.
Meer waarde uit zorgdata
De bijgewerkte strategie legt sterk de nadruk op het toegankelijker, interoperabeler en bruikbaarder maken van zorgdata voor zowel zorgverlening als onderzoek.
Duitsland wil zijn nationale infrastructuur actief afstemmen op de richtlijn European Health Data Space (EHDS). In plaats van deze regulering als een afzonderlijk Europees initiatief te beschouwen, ziet de overheid EHDS als het kader waarlangs toekomstige ontwikkelingen op het gebied van interoperabiliteit, gegevensuitwisseling en digitale zorg vorm krijgen.
Om deze ambitie te ondersteunen, introduceert het Ministerie van Volksgezondheid een nationale routekaart voor interoperabiliteit met strengere eisen voor internationaal erkende standaarden en terminologieën. Aanvullende klinische gegevenstypen zullen geleidelijk worden geïntegreerd in het elektronisch patiëntendossier, waarbij gestructureerde data steeds belangrijker worden.
Waar gegevens ongestructureerd beschikbaar zijn, moet AI ondersteuning bieden bij het ontsluiten, classificeren en analyseren ervan. De strategie voorziet ook in veilige omgevingen waar gekoppelde datasets uit elektronische patiëntendossiers, registers, routinezorg, onderzoeksprojecten en regionale dataruimtes kunnen worden gebruikt voor innovatie en wetenschappelijk onderzoek.
Klaar voor AI-tijdperk
Het Duitse Health Research Data Centre (FDZ) blijft fungeren als centraal toegangspunt voor secundair gebruik van zorgdata. De overheid verwacht dat het FDZ tegen eind 2026 ten minste 300 onderzoeksprojecten zal ondersteunen. Verderop in de toekomst zal het platform worden uitgebreid om geschikt voor AI-toepassingen te worden, zodat data kunnen worden gebruikt voor het trainen, testen en valideren van toepassingen voor kunstmatige intelligentie.
De strategie introduceert ook het concept van een nationaal onderzoekspseudoniem, waarmee de privacy van gegevens over gezondheid, zorg, sociale voorzieningen en vergoedingen gewaarborgd kan worden, terwijl tegelijkertijd voldaan wordt aan de Europese wetgeving over gegevensbescherming (GDPR, AVG in Nederland).
Beleidsmakers beschouwen deze ontwikkelingen als essentieel voor het versnellen van datagedreven innovatie en het versterken van op bewijs gebaseerde besluitvorming binnen de gezondheidszorg.
AI: van pilots naar reguliere inzet
Kunstmatige intelligentie is een van de meest prominente toevoegingen aan de herziene strategie. Duitsland streeft ernaar dat AI-ondersteunde documentatietools in 2028 actief worden gebruikt in meer dan 70 procent van de zorginstellingen. Het doel is om de administratieve last te verminderen, de kwaliteit van de documentatie te verbeteren en de beschikbaarheid van gestructureerde zorggegevens te vergroten.
Om de implementatie te versnellen, is de overheid van plan om gecontroleerde testomgevingen voor AI-toepassingen op te zetten. Hierin kunnen zorginstellingen en technologieontwikkelaars veilig nieuwe AI-toepassingen testen en begeleiding krijgen bij wet- en regelgeving en implementatievraagstukken
Richtlijnen voor de benodigde documentatie zullen naar verwachting eind 2028 beschikbaar zijn. Zorgprofessionals zullen ook doorlopend begeleiding ontvangen over welke AI-toepassingen gebruikt kunnen worden en onder welke voorwaarden, wat zorgt voor meer rechtszekerheid naarmate de toepassing toeneemt.
Versterking digitale infrastructuur
De strategie pakt ook een van de langlopende uitdagingen voor de Duitse gezondheidszorg aan: de complexiteit van de digitale infrastructuur. De overheid is van plan de nationale telematica-infrastructuur te vereenvoudigen, de systeemstabiliteit te verbeteren en gebruiksvriendelijkere digitale diensten te introduceren. Denk hierbij aan mobiele toegang voor zorgprofessionals en digitale incheckmogelijkheden voor patiënten.
Tegelijkertijd wordt de rol van Gematik, het nationale agentschap voor digitale gezondheidszorg in Duitsland, versterkt. De organisatie krijgt naar verwachting meer bevoegdheden om normen te handhaven en de implementatie in de gezondheidszorg te versnellen.
Ondersteunende wetgeving is al in voorbereiding en zal naar verwachting de juridische basis vormen voor veel van de geplande hervormingen.
Digitalisering staat niet op zichzelf
De herziene strategie laat zien dat Duitsland verder kijkt dan digitalisering als een op zichzelf staand doel. De focus ligt steeds meer op het creëren van een verbonden ecosysteem voor de gezondheidszorg, gebouwd rond interoperabele data, door AI ondersteunde werkprocessen en Europese samenwerking.
Als grootste gezondheidszorgmarkt van Europa zullen de keuzes van Duitsland waarschijnlijk ontwikkelingen ver buiten de eigen landsgrenzen beïnvloeden. De inzet van het land voor de implementatie van EHDS, de grootschalige toepassing van AI en een meer datagedreven gezondheidszorgsysteem kan belangrijke lessen opleveren voor beleidsmakers, zorginstellingen en technologieleveranciers in heel Europa.
Hoewel het jaren zal duren voordat veel van deze doelstellingen zijn bereikt, is de richting duidelijk: Duitsland wil digitale gezondheidszorg, betrouwbare gegevensuitwisseling en AI-ondersteunde zorg tegen het einde van dit decennium tot een vast onderdeel van de gezondheidszorg maken.
AI-ambities botsen met praktijk
Recent onderzoek van technologiebedrijf HTEC laat zien dat Duitsland vooruitgang boekt met de toepassing van AI in de zorg, maar internationaal nog niet tot de koplopers behoort. Volgens het onderzoek heeft ruim de helft van de Duitse zorgorganisaties AI inmiddels in meerdere organisatieonderdelen ingevoerd, aldus een recent artikel van ICT&health.
Tegelijkertijd signaleren veel organisaties knelpunten bij verdere opschaling. Vooral het gebrek aan specialistische kennis op gebieden als AI, machine learning, cyberbeveiliging en gegevensbescherming wordt genoemd als rem op innovatie. Ook bestaat er vaak een verschil tussen de strategische ambities van bestuurders en de praktische uitvoerbaarheid binnen organisaties.
Volgens de onderzoekers ligt de grootste uitdaging niet zozeer in de technologie zelf, maar in het grootschalig implementeren van AI-oplossingen. De nieuwe Duitse digitaliseringsstrategie moet helpen om die stap van afzonderlijke pilots naar brede toepassing in de dagelijkse zorgpraktijk te versnellen.
