De European Health Data Space (EHDS) wordt vaak besproken vanuit de uitwisseling van patiëntgegevens voor directe zorg. Minstens zo ingrijpend zijn echter de nieuwe Europese afspraken over secundair datagebruik: het verantwoord hergebruiken van gezondheidsgegevens voor onderzoek, innovatie en beleidsontwikkeling. Daarmee kan de EHDS de manier waarop zorgorganisaties en onderzoekers met data omgaan ingrijpend veranderen.
Gijs Geleijnse, beleidsmedewerker bij het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en Tijs van Gorp, coördinerend beleidsmedewerker EHDS bij het ministerie van VWS, vertelden in editie 1 van ICT&health waarom dit onderwerp zo belangrijk is, maar ook welke vragen en uitdagingen er nog liggen.
Heldere Europese spelregels
De waarde van secundair datagebruik staat volgens Geleijnse nauwelijks ter discussie. Onderzoekers beschikken wel over grote hoeveelheden zorgdata, maar die zijn vaak versnipperd, lastig toegankelijk of onvoldoende gestandaardiseerd. De EHDS moet daarin verandering brengen door heldere Europese spelregels te bieden voor veilige toegang tot gezondheidsgegevens, ook over landsgrenzen heen.
Juist voor onderzoek naar zeldzame aandoeningen biedt dat kansen. Door gegevens uit meerdere Europese landen te combineren, ontstaan datasets die groot genoeg zijn om betrouwbare conclusies te trekken en behandelingen verder te verbeteren. Tegelijkertijd stelt de regelgeving duidelijke grenzen: gezondheidsgegevens mogen uitsluitend worden gebruikt voor maatschappelijke doelen, zoals wetenschappelijk onderzoek of beleidsvorming, en niet voor commerciële marketing of beslissingen over verzekeringen of werk.
Meer dan techniek
De nieuwe mogelijkheden brengen ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee, aldus Van Gorp. Zorgorganisaties krijgen onder meer de plicht om inzichtelijk te maken welke datasets zij beheren en moeten gegevens, na goedkeuring via de daarvoor ingerichte procedures, beschikbaar kunnen stellen in een veilige omgeving. Dat vraagt om investeringen in infrastructuur, metadata en datakwaliteit.
Minstens zo belangrijk is de rol van zorgprofessionals. De kwaliteit van secundair datagebruik begint immers bij de manier waarop gegevens tijdens het zorgproces worden vastgelegd. Uniforme en eenduidige registratie maakt data niet alleen beter bruikbaar voor onderzoek, maar kan ook de dagelijkse zorg ondersteunen.
Daarnaast krijgen zorgverleners een belangrijke taak in het informeren van patiënten over hun rechten, waaronder de mogelijkheid om bezwaar te maken tegen secundair gebruik van hun gegevens. “Mensen moeten weten waarvoor hun gegevens worden gebruikt, wat dat oplevert en hoe hun privacy wordt beschermd.”
Lees het volledige artikel in ICT&health editie 1, 2026 en in ons online magazine.
Innovation partner
