Patiënten van het Erasmus MC kunnen dankzij een virtuele verpleegafdeling steeds vaker een deel van hun ziekenhuisopname thuis doorbrengen. Het ziekenhuis zet de zogeheten virtual ward in om patiënten op afstand te monitoren, waardoor zij in hun eigen omgeving kunnen herstellen terwijl zorgverleners hun gezondheid nauwlettend blijven volgen. De aanpak levert niet alleen voordelen op voor patiënten, maar creëert ook extra beddencapaciteit voor mensen die ziekenhuiszorg hard nodig hebben.
De oorsprong van de virtual ward ligt in de coronapandemie. Toen ziekenhuizen onder grote druk kwamen te staan door recordaantallen patiënten, moesten zorgverleners in hoog tempo nieuwe manieren vinden om zorg te organiseren. Ook binnen het Erasmus MC werd geëxperimenteerd met technische voorzieningen die het mogelijk maakten patiënten eerder naar huis te laten gaan. Monitoring op afstand, medicatietoediening aan huis en videoconsulten deden op grote schaal hun intrede.
Veilig thuis herstellen
Die werkwijze bleek in veel gevallen effectief. Met ondersteuning van mantelzorgers, thuiszorgorganisaties en regionale bloedafnamepunten konden sommige patiënten veilig thuis herstellen, zonder dat dit ten koste ging van de kwaliteit van zorg. De ervaringen tijdens de pandemie maakten duidelijk dat een ziekenhuisopname voor een deel van de patiënten niet altijd volledig binnen de muren van het ziekenhuis hoeft plaats te vinden.
Voor intensivecare-arts Michael van Herwerden van het Erasmus MC vormde dat inzicht aanleiding om de mogelijkheden na de coronacrisis verder te onderzoeken. Wat begon als een noodoplossing tijdens een uitzonderlijke periode, groeide uit tot een structurele innovatie in de ziekenhuiszorg. Met de virtual ward wil het Erasmus MC ziekenhuiszorg slimmer organiseren, waarbij patiënten waar mogelijk thuis verblijven en tegelijkertijd onder medisch toezicht blijven staan. “De druk op de zorg wordt de komende jaren alleen maar groter’, zegt hij. ‘Daarom moeten we goed kijken welke ziekenhuiszorg veilig thuis kan plaatsvinden”, aldus van Herwerden.
Werkwijze virtual ward
Patiënten die deelnemen aan de virtual ward blijven formeel opgenomen in het ziekenhuis, maar herstellen thuis. Zij meten zelf gezondheidswaarden zoals bloeddruk, temperatuur, gewicht en zuurstofgehalte met apparatuur die zij van het Erasmus MC meekrijgen. De meetgegevens worden digitaal gedeeld, waarna artsen en verpleegkundigen deze tijdens een dagelijkse digitale visite beoordelen en indien nodig contact opnemen.
Voor aanvullend onderzoek werkt het ziekenhuis samen met regionale laboratoria, zodat bijvoorbeeld bloedafnames thuis of dicht bij huis kunnen plaatsvinden. Ook voor behandelingen, zoals het toedienen van antibiotica via een infuus, wordt samengewerkt met thuiszorgorganisaties. Na afloop van het zorgtraject wordt de gebruikte meetapparatuur teruggestuurd naar het ziekenhuis.
Een jaar geleden gingen in het Erasmus MC de eerste behandeltrajecten van start binnen de virtual ward, nadat juridische obstakels waren weggenomen en afspraken waren gemaakt over de financiering. De inzet van de virtual ward staat nog in de ontwikkelfase. Volgens Van Herwerden wordt momenteel onderzocht voor welke patiëntengroepen en behandeltrajecten thuiszorg een volwaardig alternatief kan zijn voor een ziekenhuisopname. Sommige toepassingen blijken veelbelovend, terwijl andere minder geschikt zijn voor zorg op afstand.
Kansrijke behandelingen
Vooral bij de behandeling van infecties ziet het Erasmus MC kansen. Patiënten die normaal gesproken in het ziekenhuis worden opgenomen voor antibiotica via een infuus, kunnen in bepaalde gevallen thuis worden behandeld. Dat geldt bijvoorbeeld voor transplantatiepatiënten die regelmatig te maken krijgen met terugkerende infecties. Zij ontvangen de benodigde medicatie thuis en houden zelf bepaalde gezondheidswaarden in de gaten, terwijl artsen en verpleegkundigen op afstand toezicht houden. Zo kan een opname soms worden voorkomen zonder dat de kwaliteit van zorg in het gedrang komt.
Ook voor patiënten die een operatie aan de hypofyse ondergaan, onderzoekt het Erasmus MC de mogelijkheden van de virtual ward. Van Herwerden werkt daarbij samen met internist-endocrinoloog Julie Refardt. Wekelijks worden in het ziekenhuis meerdere patiënten geopereerd aan een goedaardige hypofysetumor. Waar zij voorheen na de ingreep nog dagenlang in het ziekenhuis verbleven voor controles, blijkt een deel van hen na de operatie voldoende stabiel om een deel van die nazorg thuis te ontvangen. Met digitale monitoring en begeleiding op afstand kunnen deze patiënten eerder naar huis, terwijl hun herstel nauwlettend in de gaten wordt gehouden.
Na een hypofyseoperatie is zorgvuldige controle noodzakelijk, omdat verstoringen in de hormoonhuishouding kunnen leiden tot problemen met de vocht- en zoutbalans. Daarom worden patiënten ook thuis nauwlettend gevolgd, onder meer via metingen van bloeddruk en urineproductie. Volgens het Erasmus MC maakt de techniek het mogelijk om deze controles veilig op afstand uit te voeren.
Vrijwillige keuze
Niet iedere patiënt komt daarvoor in aanmerking. Alleen patiënten bij wie het herstel voorspoedig verloopt, geen complicaties worden verwacht en die binnen redelijke afstand van het ziekenhuis wonen, kunnen kiezen voor verder herstel in de virtual ward. Die keuze blijft altijd vrijwillig: wie liever in het ziekenhuis blijft, kan dat doen. De nieuwe werkwijze vraagt ook aanpassingen van zorgverleners. Artsen en verpleegkundigen blijven verantwoordelijk voor patiënten die formeel zijn opgenomen, maar zich fysiek thuis bevinden. Dat vraagt om duidelijke afspraken en intensieve afstemming tussen de verschillende zorgprofessionals die bij de behandeling betrokken zijn.
Van Herwerden wil de virtual ward de komende jaren verder ontwikkelen en wetenschappelijk onderzoeken. Daarbij staat de vraag centraal welke ziekenhuiszorg veilig thuis kan worden geleverd en voor welke patiënten deze vorm van zorg daadwerkelijk voordelen biedt. Volgens Van Herwerden laat de virtual ward zien dat ziekenhuiszorg niet per definitie gebonden hoeft te zijn aan een ziekenhuisbed.
Samenwerking noodzakelijk
De verdere uitrol vraagt volgens het Erasmus MC om nauwe samenwerking, zowel binnen als buiten het ziekenhuis. Naast artsen en verpleegkundigen zijn ook specialisten op het gebied van digitale zorg, financiering en wet- en regelgeving betrokken. Daarnaast werkt het ziekenhuis samen met thuiszorgorganisaties, regionale laboratoria en andere zorgpartners om de zorg buiten de ziekenhuismuren mogelijk te maken.
In 2021 schreven we over hoe het principe van de virtual ward zijn intrede deed in Nederland, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland. Daar ontstond bij een groep bestuurders en zorgprofessionals uit de regio Amsterdam, tijdens een studiereis, het idee om een vergelijkbaar model ook hier te ontwikkelen. Ze zagen hoe huisartsen en andere zorgverleners met behulp van virtuele zorg patiënten vaker buiten het ziekenhuis konden houden en vroegen zich af hoe dat in de Nederlandse context vorm kon krijgen.
