Frankrijk wordt het eerste land binnen de Europese Unie dat kinderen jonger dan 15 jaar de toegang tot sociale media ontzegt. Het Franse parlement heeft ingestemd met een wetsvoorstel dat platforms als TikTok, Instagram en Snapchat verplicht om de leeftijd van gebruikers te controleren en accounts van jongeren onder de vijftien jaar te blokkeren. De maatregel moet volgens president Emmanuel Macron bijdragen aan een betere bescherming van kinderen tegen de negatieve effecten van sociale media en sluit aan bij een bredere Europese discussie over online veiligheid van minderjarigen.
Voordat de wet definitief in werking treedt, moet deze nog worden goedgekeurd door de Franse Constitutionele Raad. Na goedkeuring door de Senaat stemde ook de Nationale Vergadering in met de wet. Als de laatste juridische toets positief uitvalt, mogen kinderen onder de vijftien jaar vanaf 1 september 2026 geen nieuwe accounts meer aanmaken op sociale mediaplatforms. Voor bestaande accounts geldt een overgangsperiode tot januari 2027, waarna deze eveneens moeten worden gesloten.
Leeftijdsverificatie
Volgens minister voor Digitale Zaken Anne Le Hénanff is deze planning haalbaar omdat technieken voor leeftijdsverificatie inmiddels beschikbaar zijn of zich in een vergevorderd ontwikkelstadium bevinden. De verantwoordelijkheid voor de controle komt nadrukkelijk bij de sociale mediaplatforms te liggen. Alle gebruikers in Frankrijk zullen hun leeftijd moeten kunnen aantonen. Wanneer blijkt dat een gebruiker jonger is dan vijftien jaar, moet het account worden beëindigd. De Franse overheid benadrukt dat de leeftijdscontrole moet plaatsvinden met waarborgen voor de bescherming van persoonsgegevens.
Ook in andere landen, waaronder Nederland, wordt al geruime tijd gespeculeerd over, en onderzoek gedaan naar, de invoering van een minimum leeftijd voor het gebruik van social media. Daarbij wordt vooral ook gekeken naar de negatieve effecten van (overmatig) social media gebruik op de mentale gezondheid van jongeren. Daarnaast zijn er in Nederland initiatieven, zoals SoMe?, om jongeren ertoe te bewegen verstandiger om te gaan met social media. Een ander aspect dat een belangrijke rol speelt is het feit dat via kanalen op platformen als TikTok, Instagram en Facebook ook veel misleidende informatie over (mentale) gezondheid verspreid wordt.
Zorgen over invloed social gezondheid
De Franse wet volgt op toenemende zorgen over de invloed van sociale media op de mentale gezondheid van jongeren. De Franse gezondheidsautoriteiten concludeerden vorig jaar dat platforms als TikTok, Snapchat en Instagram schadelijke effecten kunnen hebben op adolescenten, met name bij meisjes. Hoewel sociale media niet als enige oorzaak worden gezien van psychische problemen onder jongeren, beschouwen beleidsmakers strengere regulering als een belangrijk onderdeel van de oplossing.
Tijdens de parlementaire behandeling werd nog gediscussieerd over de vorm van de wet. De Senaat stelde aanvankelijk voor om alleen platforms die als schadelijk worden aangemerkt te verbieden, terwijl andere diensten met toestemming van ouders toegankelijk zouden blijven. Uiteindelijk koos de Nationale Vergadering voor een algemeen verbod op sociale media voor jongeren onder de vijftien jaar.
Wel blijven educatieve websites en online encyclopedieën buiten de reikwijdte van de wet. Ook voorziet de regelgeving niet in sancties voor kinderen of hun ouders; de verplichting ligt volledig bij de aanbieders van de platforms.
Europese discussie krijgt nieuwe impuls
Met het besluit loopt Frankrijk vooruit op mogelijke Europese regelgeving. De Europese Commissie onderzoekt al langer de mogelijkheden om de toegang van minderjarigen tot sociale media te beperken. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen sprak zich onlangs uit voor een geleidelijke en leeftijdsafhankelijke toegang tot sociale media. Daarnaast test de Europese Commissie samen met verschillende lidstaten, waaronder Frankrijk, een Europese applicatie voor leeftijdsverificatie.
Ook buiten Europa groeit de aandacht voor strengere regelgeving. Australië voerde eind vorig jaar als eerste land ter wereld een wettelijke verplichting in voor grote sociale mediaplatforms om accounts van gebruikers jonger dan zestien jaar te verwijderen, op straffe van hoge boetes.
Met de Franse wet krijgt de discussie over de balans tussen digitale veiligheid, privacy en de online vrijheid van jongeren een nieuwe impuls. De manier waarop Frankrijk de leeftijdscontrole en handhaving in de praktijk vormgeeft, zal waarschijnlijk nauwlettend worden gevolgd door andere Europese landen die vergelijkbare maatregelen overwegen.
