De Duitse regering heeft met het kabinetsbesluit over de wet over gegevens en digitale innovatie in de gezondheidszorg (GeDIG) een nieuwe stap gezet in de digitalisering van de gezondheidszorg. De wet voorziet erin om het elektronisch patiëntendossier (ePA) uit te bouwen tot het centrale platform voor de zorg, digitale communicatiekanalen te versterken en bureaucratische processen te vereenvoudigen. Tegelijkertijd roept het wetsontwerp uiteenlopende reacties op bij zorgverzekeraars, artsen en andere belanghebbenden. En dan met name wat betreft de toegang tot gezondheidsgegevens en de toekomstige rol van de zorgverzekeraars.
De Duitse minister van Volksgezondheid, Nina Warken, noemde het wetsontwerp een belangrijke bouwsteen voor een onderling verbonden gezondheidszorg. „De toekomst van onze gezondheidszorg is digitaal en onderling verbonden“, verklaarde ze na het besluit van het kabinet. Gezondheidsgegevens moeten in de toekomst „breder, veilig en verantwoord kunnen worden gebruikt.“
Inhaalslag
Drie jaar geleden al besloot de toenmalige minister van Volksgezondheid in Duitsland, Karl Lauterbach, dat er werk gemaakt moest worden van een inhaalslag op het gebied van digitale zorg. Daarvoor werd destijds een ambitieus plan, met dito, tijdlijn gepresenteerd. Begin dit jaar werden die plannen aangevuld met een inhaalslag als het gaat om de inzet van AI-tools en applicaties binnen de zorg.
Centraal in de nu goedgekeurde GeDIG wet staat de verdere ontwikkeling van het ePA. Zorgverzekeraars moeten in de toekomst meer speelruimte krijgen om hun applicaties uit te breiden met extra functies. Er zijn onder andere preventieadviezen, herinneringen aan preventieve onderzoeken, AI-ondersteunde verwerking van medische bevindingen en individueel aangepaste bijsluiters voorzien. Bovendien moet vanaf begin 2027 een zoekfunctie voor volledige tekst in het ePA beschikbaar zijn. Voor medio 2027 is bovendien een digitaal vaccinatieoverzicht gepland.
De GKV-Spitzenverband ondersteunt deze ontwikkeling uitdrukkelijk. „Het elektronische patiëntendossier mag niet worden gezien als een digitale documentenopslag“, benadrukte bestuurslid dr. Martin Krasney. Het moet zich veeleer ontwikkelen tot het centrale platform voor een genetwerkte en patiëntgerichte zorg.
Ook de AOK-Bundesverband beoordeelt de geplande uitbreidingen in principe positief. Bestuursvoorzitter dr. Carola Reimann is met name verheugd over de uitgebreide mogelijkheden voor datagestuurde herkenning van individuele gezondheidsrisico’s en over de geplande ‘reallabors’, waarin innovatieve toepassingen, waaronder ook kunstmatige intelligentie, onder praktijkomstandigheden kunnen worden getest.
De Kassenärztliche Bundesvereinigung (KBV) spreekt zich daarentegen aanzienlijk kritischer uit. De KBV ziet in de uitgebreide toegangsmogelijkheden voor de ziektekostenverzekeraars een fundamentele paradigmaverschuiving. „Het ontwerp vertoont nog steeds een gevaarlijke paradigmaverschuiving, die wij resoluut afwijzen“, verklaarden de KBV-bestuursleden Andreas Gassen, Stephan Hofmeister en Sibylle Steiner. Medische informatie hoort volgens de artsenverenigingen thuis in de behandelingssituatie tussen patiënt en arts of psychotherapeut, en niet in de verantwoordelijkheidssfeer van de ziektekostenverzekeraars. De KBV staat bovendien kritisch tegenover het feit dat ziektekostenverzekeraars in de toekomst, met toestemming van de verzekerden, ook gegevens uit wellness-toepassingen zouden kunnen analyseren.
Digitale eerstelijnszorg zonder fax en papier
Een ander aandachtspunt van de GeDIG betreft de digitalisering van de eerstelijnszorg. De elektronische doorverwijzing moet stapsgewijs uiterlijk in september 2029 worden ingevoerd en rechtstreeks in de ePA worden geïntegreerd. Verzekerden moeten in de toekomst via de ePA-app van hun zorgverzekeraar, hun huisartsenpraktijk of het telefoonnummer 116117 toegang krijgen tot het zorgstelsel.
Tegelijkertijd moet de communicatie tussen de zorgverleners volledig digitaal verlopen. Faxapparaten en communicatie op papier moeten worden vervangen door de beveiligde communicatiediensten KIM en TI-M. De GKV-Spitzenverband ziet hierin een belangrijke voorwaarde voor de geplande digitale eerstelijnszorg. Ook de AOK beoordeelt de digitale toegang tot de zorg via de ePA in principe positief. Tegelijkertijd eist zij echter een wettelijke verplichting voor artsenpraktijken om voldoende afspraken beschikbaar te stellen voor een centraal afsprakenregister. Bovendien ziet zij bij de geplande digitale behoeftebeoordeling nog aanzienlijke behoefte aan afstemming.
De KBV bekritiseert daarentegen de geplande implementatie via talrijke verschillende ePA-apps van de ziektekostenverzekeraars. Volgens schattingen van de artsenorganisatie zouden er tot wel 90 verschillende applicaties kunnen ontstaan. Dit brengt het gevaar van onoverzichtelijke structuren met zich mee en concurreert onnodig met het reeds gevestigde aanbod van het nummer 116117.
Besparingen, onderzoek en Gematik
Het Duitse ministerie van Volksgezondheid rekent op jaarlijkse besparingen van ongeveer 445 miljoen euro. Deze berekening stuit echter op twijfel. Volgens de KBV blijft het onduidelijk hoe dit bedrag tot stand is gekomen. In de praktijken zouden nieuwe digitale toepassingen in eerste instantie vooral extra werk en kosten met zich meebrengen, voordat ze daadwerkelijk tot een lastenverlichting zouden leiden.
Ook de AOK staat kritisch tegenover bepaalde bepalingen. Met name de beoogde uitbreiding van de directe afrekening naar prestaties volgens het principe van verstrekkingen zou bestaande afrekeningsstructuren onnodig kunnen compliceren en extra kosten kunnen veroorzaken. Op dit punt bestaat er bij wijze van uitzondering overeenstemming tussen zorgverzekeraars en zorgverleners, die de schrapping van deze bepaling eisen.
De Deutsche Hochschulmedizin beoordeelt daarentegen de algemene doelstelling van de wet positief. Vanuit haar perspectief schept de GeDIG belangrijke voorwaarden voor een moderne, op gegevens gebaseerde gezondheidszorg en voor het gebruik van gezondheidsgegevens in medisch onderzoek. Tegelijkertijd dringt zij aan op het afschaffen van bureaucratische dubbele regelgeving en een grotere inachtneming van de eisen van wetenschappelijke instellingen.
Prof. Jens Scholz, bestuursvoorzitter van de Vereniging van Universitaire Ziekenhuizen in Duitsland, noemt de wet een „dringend noodzakelijke mijlpaal”, maar dringt aan op verdere vooruitgang op het gebied van interoperabiliteit, het terugdringen van bureaucratie en het samenvoegen van gegevens uit verschillende bronnen.
Meer verantwoordelijkheid
Een ander discussiepunt betreft de toekomstige rol van Gematik. Volgens het wetsontwerp moet de organisatie in de toekomst rechtstreeks digitale diensten en toepassingen kunnen aanschaffen om de complexiteit van de telematica-infrastructuur te verminderen. Achtergrond hiervan zijn terugkerende storingen en het grote aantal technisch vergelijkbare toepassingen van verschillende aanbieders. De GKV-Spitzenverband, de Innungskrankenkassen en de AOK steunen weliswaar de doelstelling van een stabielere telematica-infrastructuur, maar waarschuwen voor een te vergaande uitbreiding van de bevoegdheden. Zij eisen transparante bestuursstructuren en een duidelijke rolverdeling tussen de betrokken partijen.
Ondanks haar principiële kritiek ziet ook de KBV enkele verbeteringen in het wetsontwerp. Voor het eerst zou bij digitale toepassingen naast interoperabiliteit ook rekening worden gehouden met eisen op het gebied van kwaliteit en gebruiksvriendelijkheid. Bovendien zouden fabrikanten van praktijkbeheersystemen in de toekomst verplicht moeten worden om artsenpraktijken te ondersteunen bij het overstappen naar andere softwareoplossingen, gegevens kosteloos ter beschikking te stellen en tijdig te informeren over systeemupdates.
De beroepsziektekostenverzekeraars benadrukken ten slotte dat digitale gezondheidsapplicaties in de toekomst aan strenge eisen op het gebied van bewijsvoering en veiligheid moeten voldoen. „Wat geen bewezen nut heeft, mag niet uit premiegelden worden gefinancierd.”
