De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft zich aangesloten bij de onlangs opgerichte Open Health Stack Software Foundation (OHS-SF), een initiatief dat landen moet helpen bij het opzetten van interoperabele, op standaarden gebaseerde digitale zorgsystemen. De stichting, die wordt gehost door de Linux Foundation en wordt ondersteund door de WHO, Google en een internationale coalitie van gezondheids- en technologieorganisaties, streeft ernaar de versnippering in de digitale gezondheidszorg te verminderen door open-source software, gedeelde standaarden en herbruikbare infrastructuur aan te bieden.
Volgens de WHO pakt het initiatief een al lang bestaande uitdaging aan: veel nationale digitale gezondheidszorgsystemen zijn ontstaan als geïsoleerde oplossingen voor afzonderlijke zorgprogramma’s, zoals vaccinatie, hiv of moedergezondheid. Deze onderling niet-gekoppelde platforms kunnen vaak geen informatie efficiënt uitwisselen, waardoor zorgverleners gedwongen worden dezelfde gegevens meerdere keren in te voeren, terwijl beleidsmakers daardoor slechts beperkt inzicht krijgen in de totale zorgverlening.
Gedeelde infrastructuur
De Open Health Stack Software Foundation bouwt voort op een samenwerking die in 2020 van start ging, toen de WHO op zoek was naar praktische manieren om haar klinische richtlijnen rechtstreeks in digitale gezondheidszorgsystemen te integreren. In plaats van aanbevelingen uitsluitend als documenten te publiceren, wilde de organisatie deze beschikbaar stellen in machinaal leesbare formaten die softwareontwikkelaars in gezondheidszorgapplicaties konden integreren.
Om dit te bereiken, werkte de WHO samen met Google aan de ontwikkeling van open-source software op basis van internationale interoperabiliteitsstandaarden, waaronder HL7 FHIR. De samenwerking resulteerde in de lancering van Open Health Stack in 2023, waarmee een groeiend ecosysteem van ontwikkelaars, ministeries van Volksgezondheid, implementatiepartners en zorgorganisaties tot stand kwam.
Sindsdien zijn de technologieën van Open Health Stack geïntegreerd in nationale digitale patiëntendossiersystemen en platforms voor gemeenschapsgezondheidswerkers die miljoenen mensen bedienen in landen in Sub-Sahara-Afrika, Zuid-Azië en Zuidoost-Azië. Om ervoor te zorgen dat het platform onafhankelijk blijft en door de gemeenschap wordt bestuurd, heeft Google de codebase van Open Health Stack en de bijbehorende middelen overgedragen aan de Open Health Stack Software Foundation, die wordt gehost door de Linux Foundation.
Internationale standaarden
De software van de stichting is ontworpen op basis van internationaal erkende standaarden die al door de WHO worden aanbevolen, waaronder HL7 FHIR voor de uitwisseling van gezondheidsgegevens en wereldwijde klinische terminologieën zoals de Internationale Classificatie van Ziekten (ICD). Deze normen dragen ertoe bij dat gezondheidsinformatie die in het ene systeem is vastgelegd, consistent door een ander systeem kan worden geïnterpreteerd.
Een ander belangrijk onderdeel is de integratie van de WHO SMART-richtlijnen, machinaal leesbare versies van de klinische en volksgezondheidsaanbevelingen van de WHO. Door deze richtlijnen rechtstreeks in de software in te bouwen, kunnen landen evidence-based aanbevelingen voor de gezondheidszorg implementeren zonder dat ze beleidsdocumenten zelf in digitale workflows hoeven om te zetten.
De stichting zal open-source-softwarebibliotheken, ontwikkelaarstools en referentietoepassingen onderhouden die overheden en implementatiepartners kunnen gebruiken zonder licentiekosten of vendor lock-in. Volgens de WHO ondersteunt dit de ontwikkeling van veerkrachtige nationale digitale gezondheidsinfrastructuren die op de lange termijn technisch en financieel duurzaam blijven.
Omdat de software open source is, kunnen landen en lokale technologiebedrijven de systemen zelf aanpassen, uitbreiden en onderhouden in plaats van afhankelijk te zijn van propriëtaire platforms of externe leveranciers. De WHO is van mening dat deze aanpak een grotere nationale zeggenschap over de digitale gezondheidsinfrastructuur bevordert en tegelijkertijd bijdraagt aan het opbouwen van lokale technische expertise en sterkere binnenlandse digitale gezondheidsecosystemen. Het initiatief sluit ook aan bij bredere internationale inspanningen om landen aan te moedigen af te stappen van door donoren aangestuurde, op zichzelf staande digitale gezondheidsprojecten en over te stappen op nationaal beheerde, interoperabele platforms die in de loop van de tijd kunnen evolueren.
Zorg voorbereiden op AI
Naast digitale infrastructuur introduceert de stichting ook ‘AI Commons for Global Health’, een samenwerkingsomgeving voor het ontwikkelen van gedeelde tools die nodig zijn om kunstmatige intelligentie veilig in te zetten binnen gezondheidszorgsystemen. Het initiatief, dat samen met de WHO is ontwikkeld, richt zich op het creëren van gemeenschappelijke AI-protocollen, gezondheidsspecifieke mogelijkheden, benchmarkingtools en evaluatiekaders. Door AI te bouwen op basis van dezelfde open standaarden die in de hele Open Health Stack worden gebruikt, kunnen landen toekomstige AI-toepassingen integreren in bestaande gezondheidszorgsystemen, met behoud van interoperabiliteit, transparantie en afstemming op de richtlijnen van de WHO.
De WHO benadrukt dat een open, door de gemeenschap beheerde infrastructuur essentieel is om ervoor te zorgen dat digitale gezondheidszorgsystemen ook na afloop van individuele financieringscycli duurzaam blijven. Het lidmaatschap van de Open Health Stack Software Foundation is gratis voor overheden, academische instellingen en non-profitorganisaties, waardoor landen niet alleen de software kunnen gebruiken, maar ook kunnen bijdragen aan de voortdurende ontwikkeling ervan en deze kunnen afstemmen op de nationale behoeften in de gezondheidszorg.
Europees netwerk
In 2024 lanceerde de Europese tak van de WHO het Strategic Partners Initiative for Data and Digital Health (SPI-DDH), een netwerk van meer dan 100 vertegenwoordigers uit 53 Europese lidstaten en diverse publieke en private organisaties. Het initiatief moet knelpunten in de digitale transformatie van de gezondheidszorg aanpakken, zoals beperkte interoperabiliteit, onvoldoende investeringen, governance-uitdagingen en zorgen over privacy en veiligheid.
Het uiteindelijke doel is het bevorderen van veilige, betaalbare en persoonsgerichte digitale zorg. Binnen het netwerk werden vier werkgroepen opgericht, gericht op onder meer verantwoorde inzet van AI, zorg op afstand, standaarden en interoperabiliteit, en versterking van de publieke gezondheidszorg met aandacht voor mentale gezondheid. Daarnaast ontwikkelt het initiatief scenario’s en ondersteunende diensten voor de verdere digitalisering van Europese zorgsystemen, waaronder scholing, advies over klinische informatica, ondersteuning bij digitale projecten en tijdelijke inzet van digitale expertise.
