De druk op de zorg neemt toe, terwijl patiënten steeds vaker behoefte hebben aan eigen regie. Volgens Stichting KOMPAZ Nederland biedt de Academie voor Zelfzorg een praktische route om beide ontwikkelingen met elkaar te verbinden. In een interview in ICT&health 6, 2025 schetst bestuurder Frank Bisselink hoe zelfzorg zich ontwikkelt van lokaal initiatief tot landelijke infrastructuur.
De oorsprong van de Academie voor Zelfzorg ligt in 2018, toen binnen het MUMC+ werd vastgesteld dat patiënten onnodig lang opgenomen bleven als gevolg van beperkte thuiszorgcapaciteit. Tegelijk bleek dat veel patiënten bereid waren om zelf zorghandelingen aan te leren, mits goed ondersteunt.
Die constatering vormde de basis voor een nieuwe aanpak, waarin zelfmanagement en scholing centraal staan. Een regionale samenwerking tussen MUMC+ en Envida groeide uit tot de Academie voor Zelfzorg, waarin ziekenhuizen, VVT-organisaties en andere partners samen werken aan het versterken van zelfzorgvaardigheden.
De aanpak rust op drie pijlers: praktische scholing (bijvoorbeeld verpleegtechnische handelingen), digitale begeleiding en ondersteuning bij het inpassen van ziekte in het dagelijks leven. Daarmee richt de academie zich niet alleen op vaardigheden, maar ook op het duurzaam volhouden van zelfzorg.
Bijdrage aan betere zorg
Volgens Bisselink raakt deze aanpak direct aan de kernproblemen in de zorg. “Het geeft mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag meer vrijheid en eigen regie. Daarnaast bevordert het ‘equity’: het schaarse zorgpersoneel blijft beschikbaar voor de mensen die hun ondersteuning écht nodig hebben.”
De impact kan aanzienlijk zijn. In samenwerking met zorgverzekeraar VGZ is berekend dat landelijke toepassing van de Academie voor Zelfzorg jaarlijks tussen de 1.500 en 2.400 fte aan thuiszorgcapaciteit kan vrijspelen.
Daarnaast draagt zelfzorg bij aan betere doorstroming in de zorgketen, doordat patiënten minder lang in het ziekenhuis verblijven. Ook biedt het perspectief voor behoud van zorgpersoneel, bijvoorbeeld doordat ervaren medewerkers een rol kunnen spelen in het trainen van patiënten en mantelzorgers.
Regionale trainingsinfrastructuur
Inmiddels zijn in meer dan veertien regio’s initiatieven opgezet die volgens dezelfde principes werken. De invulling verschilt, maar de kern blijft gelijk: samenwerking tussen zorg- en welzijnspartijen om ondersteuning dichter bij de patiënt te organiseren.
“Door regionale samenwerking kunnen zorg- en welzijnsinstellingen gezamenlijk de juiste ondersteuning op de juiste plek geven”, legt Bisselink uit. “De academie is dan ook niet één plek, maar eerder een regionale trainingsinfrastructuur.” Deze infrastructuur maakt het mogelijk om flexibel te bepalen waar scholing plaatsvindt: in het ziekenhuis, thuis of bijvoorbeeld in een buurtcentrum.
Van initiatief naar landelijke schaal
Stichting KOMPAZ Nederland speelt een centrale rol in het opschalen van deze werkwijze. De organisatie ondersteunt regio’s bij de implementatie en zorgt ervoor dat kennis, materialen en best practices worden gedeeld. Daarmee wordt voorkomen dat instellingen afzonderlijk dezelfde ontwikkelstappen doorlopen.
Een belangrijk onderdeel is het zelfzorgplatform, waarin didactisch getoetst materiaal wordt gebundeld en digitaal beschikbaar wordt gesteld. Dit platform ondersteunt niet alleen scholing, maar ook processen zoals planning, registratie en evaluatie. Integratie met bestaande IT-systemen, waaronder PGO’s, is daarbij een uitgangspunt.
Om opschaling te versnellen, biedt KOMPAZ onder meer startprogramma’s, een lerend netwerk en trainingen voor instructeurs. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan structurele bekostiging, onder meer via een taskforce met partijen als de Nederlandse Zorgautoriteit en Zorgverzekeraars Nederland.
Met deze aanpak ontwikkelt zelfzorg zich van een lokaal initiatief tot een landelijk georganiseerde voorziening. Daarmee krijgt het concept een steviger plek binnen het zorgstelsel, als aanvulling op professionele zorg en als antwoord op de groeiende vraag naar capaciteit en regie.
Lees het hele interview in ICT&health 6, 2025 of in ons online magazine.
