Zes op de tien burgers willen zowel van de overheid als van hun zorgverlener informatie ontvangen over het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg. Zij willen onder meer weten waarvoor AI-toepassingen worden ingezet en hoe daarbij de privacy van patiënten wordt gewaarborgd. Dat blijkt uit een vragenlijstonderzoek en focusgroep onder leden van het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg. Het onderzoek brengt in kaart welke behoeften burgers hebben rond het gebruik van AI in de zorg, zowel door zorgverleners als door patiënten zelf.
Uit het vragenlijstonderzoek blijkt dat de meeste burgers informatie over het gebruik van AI in hun eigen zorgproces het liefst ontvangen van hun behandelend zorgverlener. Veertig procent wil hierover worden geïnformeerd voordat een AI-toepassing wordt ingezet, terwijl dertig procent bij ieder gebruik van AI op de hoogte wil worden gebracht. Deelnemers aan de focusgroep noemen e-mail, een gesprek of consult en de website van de zorgverlener als gewenste informatiekanalen.
Betrouwbare AI-tools
Ruim de helft van de burgers (54 procent) zegt behoefte te hebben aan kennis en vaardigheden om te kunnen beoordelen of een advies van AI klopt en logisch is. Daarnaast wil 44 procent leren herkennen of een advies met behulp van AI tot stand is gekomen. Deelnemers aan de focusgroep geven aan dat zij het soms lastig vinden om de betrouwbaarheid van AI-tools in te schatten. Volgens hen kan een keurmerk voor AI-toepassingen helpen om meer duidelijkheid en vertrouwen te bieden.
Voor het onderzoek maakte het Nivel gebruik van gegevens uit het Consumentenpanel Gezondheidszorg, dat bestaat uit ongeveer 10.000 Nederlanders van 18 jaar en ouder. In februari 2026 vulden 757 van de 1.500 benaderde panelleden een vragenlijst in. De uitkomsten zijn gewogen op leeftijd en geslacht, zodat deze representatief zijn voor de Nederlandse bevolking. Daarnaast organiseerde het Nivel op 25 maart 2026 een focusgroep met tien deelnemers. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
IZA-monitor
Dat de eerstelijnszorg in beweging is blijkt ook uit de IZA-monitor van het Nivel, waarover we in september vorig jaar schreven. In die editie wordt opnieuw zichtbaar hoe de sector verandert op het gebied van personele capaciteit, de organisatie van zorg, passende zorg en de patiëntstromen. Omdat de eerste lijn het grootste deel van de zorgvragen opvangt, zijn binnen het Integraal Zorgakkoord (IZA) afspraken gemaakt om de toegankelijkheid en betaalbaarheid van deze zorg te borgen. De monitor volgt tot en met 2026 hoe deze ontwikkelingen zich ontvouwen, bezien vanuit het perspectief van zowel zorgverleners als patiënten.
Uit de monitor blijkt dat de meeste gebruikers van eerstelijnszorg het afgelopen jaar tevreden waren over de toegankelijkheid van de zorg. Ook geven zij in grote meerderheid aan dat zij voldoende ruimte ervaren om mee te beslissen over hun behandeling. Daarnaast staat een substantieel deel van de bevolking open voor het digitaal maken van afspraken met zorgverleners.
Verschuiving in zorggebruik
Tegelijkertijd schetst de IZA-monitor ook verschuivingen in het zorggebruik. Tussen 2019 en 2023 is onder verschillende patiëntengroepen, waaronder mensen met diabetes, een afname te zien in het aantal consulten bij de huisarts, terwijl het gebruik van de huisartsenpost juist toenam. Daarbij neemt het aantal verzekerden zonder inschrijving bij een huisartsenpraktijk toe, wat volgens de onderzoekers de druk op de toegankelijkheid en continuïteit van de eerstelijnszorg verder vergroot.
