Informatie over zorgkosten lijkt van invloed te zijn op hoe mensen denken over solidariteit in de zorg. Dat blijkt uit vragenlijstonderzoek onder leden van het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg. Deelnemers kregen informatie over de zorgkosten van mensen met een gezonde of ongezonde leefstijl en werden vervolgens gevraagd naar hun opvattingen over onder meer de zorgpremie en de verdeling van zorg. Het Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op solidariteit, waarbij iedereen meebetaalt aan de kosten van de zorg.
Met het onderzoek wilde Nivel inzicht krijgen in de relatie tussen informatie over zorgkosten en de mate van solidariteit van mensen met een gezonde of ongezonde leefstijl. De onderzoekers brachten solidariteit in kaart aan de hand van vragen over de hoogte van de premie voor de basisverzekering en de plaats op de wachtlijst voor zorg. Daarbij werd specifiek gekeken naar de opvattingen van deelnemers over rokers en niet-rokers en over mensen met en zonder obesitas.
Twee versies vragenlijsten
Voor het onderzoek ontvingen de deelnemers willekeurig één van twee versies van de vragenlijst. In de ene versie stond dat de jaarlijkse zorgkosten voor rokers en mensen met obesitas hoger zijn dan voor anderen. In de andere versie werd uitgelegd dat de totale zorguitgaven voor deze groepen over de gehele levensloop juist lager zijn. Volgens de onderzoekers zijn beide beschrijvingen feitelijk juist.
De uitkomsten laten zien dat de verstrekte informatie deels samenhangt met de opvattingen van deelnemers over solidariteit. Mensen die lazen dat rokers jaarlijks hogere zorgkosten veroorzaken, vonden vaker dat rokers een hogere premie voor de basisverzekering zouden moeten betalen. Dat verband werd minder vaak gezien bij deelnemers die informatie kregen over de lagere zorguitgaven van rokers over de gehele levensloop.
Vervolgonderzoek voor meer inzichten
Voor de positie van rokers op wachtlijsten werd geen relatie gevonden tussen de verstrekte informatie en de opvattingen van deelnemers. Ook bleek de informatie geen invloed te hebben op de solidariteitsvoorkeuren ten aanzien van mensen met obesitas. Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten erop dat informatie over zorgkosten enige invloed kan hebben op solidariteitsvoorkeuren ten aanzien van mensen met een ongezonde leefstijl. Zij stellen dat vervolgonderzoek meer inzicht kan geven in andere factoren die daarbij een rol spelen.
Voor het onderzoek maakte Nivel gebruik van het Consumentenpanel Gezondheidszorg, dat bestaat uit ongeveer 10.000 Nederlanders van 18 jaar en ouder. In november 2025 werd een vragenlijst verstuurd naar een steekproef van 1.500 panelleden. In totaal vulden 733 deelnemers de vragenlijst in. Zij werden willekeurig verdeeld over twee verschillende versies van de vragenlijst.
Betaalbaarheid zorg
In mei schreven we ook over een onderzoek van Nivel waaruit blijkt dat het vertrouwen van burgers in de betaalbaarheid van de zorg laag blijft. Uit onderzoek van het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg blijkt dat tussen 2020 en 2024 slechts een beperkte groep verwacht dat de zorg in de toekomst betaalbaar blijft. Daarbij zijn duidelijke verschillen zichtbaar tussen bevolkingsgroepen. Zo hebben mannen, mensen die geen zorg gebruiken en mensen die hun gezondheid als goed ervaren vaker vertrouwen in de toekomstige betaalbaarheid van de zorg dan andere groepen.
